Oι Ερυθρές ήταν πόλη των δυτικών παραλίων της Μικράς Ασίας στην χερσόνησο της Ερυθραίας. Σύμφωνα με τον Παυσανία χτίστηκε αρχικά από Κρήτες με αρχηγό τον Έρυθρο, γιο του Ραδάμανθυ ( που κατά την μυθολογία ήταν ήρωας της Κρήτης , ένας από τους γιούς του Δία και της Ευρώπης, αδελφός του Μίνωα και του Σαρπηδώνα ). Οι Κρήτες εκδιώχθηκαν στην συνέχεια από τους Ίωνες που μετανάστευσαν στην περιοχή τον 11ο αιώνα π.Χ. περίοδο του πρώτου Ελληνικού αποικισμού. Σύμφωνα με τον Στράβωνα αρχηγός των Ιώνων ήταν ο Κνώπος, νόθος γιος του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κόρδου. Ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις της Ιωνίας που συμμετείχαν στο Κοινό των Ιώνων.
Πάνω στα ερείπια των Ερυθρών χτίστηκε το χωριό Λυθρί που το όνομά του είναι παραφθορά του αρχαίου. Ερυθραί Ερυθρί Ρυθρί Λυθρί. Οι τούρκοι σήμερα το αποκαλούν Ιλντιρί, παραφθορά του Λυθρί μιά και δεν υπάρχει στη γλώσσα τους το θ

Μετά τον 12ο αιώνα οι έλληνες της Μ. Ασίας άρχισαν να αραιώνουν λόγω των μαζικών εξισλαμισμών. Τον 18 ο – 19 ο αιώνα ενισχύθηκαν οι ελληνικοί πληθυσμοί με μεταναστεύσεις από τον ελλαδικό χώρο. Στην περιοχή του Λυθριού εγκαταστάθηκαν Κρητικοί, Χιώτες και άλλοι. Πολλά ονόματα Λυθριανών είναι Κρητικά και άλλα δείχνουν καταγωγή από την Εύβοια. Η προφορά τους θύμιζε τα Χιώτικα αλλά και ο μπάλος που ήταν ο κύριος χορός του χωριού δείχνει και νησιώτικες καταβολές .

Το 1914 έχουμε εγκατάσταση Μουσουλμάνων στα παράλια ανάμεσά τους και των Τουρκοκρητικών. Αυτοί οι πληθυσμοί υποκινούνταν από την Τουρκική κυβέρνηση κατά των ελλήνων. Η επικείμενη είσοδος της Τουρκίας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ήταν πρόσχημα για να εκδιώξει τους Έλληνες τον Μάιο του 1914 με την καθοδήγηση των συμμάχων τους Γερμανών ώστε να εκκενωθεί η περιοχή απέναντι από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου για στρατιωτικούς λόγους. Άρχισε μια ανθελληνική εκστρατεία του τύπου, καταπίεση και εξαναγκασμός των Ελλήνων για δήθεν «εκούσια» μετανάστευση, λεηλασίες, δολοφονίες. Μετατοπίσεις πληθυσμών έγιναν και από τις ακτές στο εσωτερικό της Μ. Ασίας. Μια μορφή καταπίεσης ήταν τα Αμελέ ταμπουρού(τάγματα εργασίας) για άνδρες άνω των 45 ετών όπου πολλοί πέθαναν από πείνα, κακουχίες, αρρώστιες. Είχαμε κύμα φυγής προς την Ελλάδα(πρώτος διωγμός). Τότε ο παππούς Ιωάννης γιός του ιερέα του Λυθριού Κωσταντίνου Στριμπούλη εξαδέλφου του Ανδρέα Συγγρού και η γιαγιά Ουρανία με τα παιδιά τους κατέφυγαν στον Πειραιά στα Μανιάτικα. Στο διωγμό γεννήθηκε η μητέρα μου Αγγελική. Κάποιες αδελφές της γιαγιάς πήγαν τότε στην Κρήτη και αδέλφια του παππού στο Κιάτο Κορινθίας.

Τα 1919 γίνεται η απόβαση του Ελληνικού στρατού και επιστρέφουν οι εκτοπισμένοι. Η οικογένεια μας επιστρέφει το 1920 στο Λυθρί που το βρίσκει ρημαγμένο(σπίτια χωρίς πόρτες και ταβάνια, κτήματα που είχαν ρημάξει) και ξεκινά τη ζωή από την αρχή. Οι Λυθριανοί στρατεύτηκαν και υπηρέτησαν μέχρι την κατάρρευση του μετώπου στον ελληνικό στρατό. Ανάμεσα τους και οι θείοι Αντώνης Στριμπούλης και Αντώνης Νικάκης. Το 1922 με την κατάρρευση του μετώπου η οικογένεια περνά απέναντι στην Χίο και μετά περιπέτειες καταλήγει στην επαρχία Σητείας. Φυγή με φόντο τις φλόγες του πολέμου την τραγωδία του ξεριζωμού και ένα μυθιστορηματικό φλογερό ειδύλλιο ανάμεσα στην μεγαλύτερη αδελφή της οικογένειας και ένα κρητικό βαθμοφόρο της ελληνικής χωροφυλακής. Άλλοι χάθηκαν άλλοι σκόρπισαν σαν τα πουλιά και κατέληξαν αλλού. Ένας μεγάλος αριθμός κατοίκων του Λυθριού ήρθαν στην Αττική και δημιούργησαν μαζί με άλλους πρόσφυγες από την χερσόνησο της Ερυθραίας την Νέα Ερυθραία. Εδώ τα τελευταία χρόνια ξαναέχτισαν τον ναό της Αγίας Ματρώνας.

Αυτό το μπλόγκ είναι ένας φόρος τιμής στους Προγόνους που έζησαν στις Ερυθρές στη συνέχεια Λυθρί και τα κόκαλά τους είναι σκορπισμένα σε αυτήν την ιερή γη και στη μνήμη αυτών που έζησαν την τραγωδία του ξεριζωμού όπως η γλυκεία μου μάνα




Erythrai was built on the west side of the peninsula of Erythraea near the westernmost point of Asia Minor.
According to Pausanias, the city was originally built by Cretans, led by Erythros son of Radamanthys (who according to mythology, was a hero of Crete, one of the sons of Zeus and Europa, brother of Minos and Sarpidon). In the years ahead
in the 11th century BC, during the period of the first Greek colonization immigrated Ionians established here . According to Strabo leader of the Ionians was Knopos, illegitimate son of the legendary king of Athens Kordos

The city was one of the twelve cities of Ionia, who participated in the Common of Ionians
Upon the ruins of Erythrai was built the village of Lithri whose name is a corruption of the ancient

After the 12th century, the Greeks of Asia Minor began to thin due to massive islamization. In 18th - 19th century the Greek populations were strengthened with migrations from other parts of Greek peninsula and islands.

In 1914 were installed in the shores of Asia Minor muslims from Balkans. These people were motivated by the Turkish government against the Greeks. The imminent entry of Turkey in the First World War was a pretext to expel the Greeks in May 1914 under the guidance of the allies of Turks the Germans in order to evacuate the area near the eastern Aegean islands for military purposes. An anti-Greek campaign started in the turkish press, they increased the oppression and they forced the Greeks supposedly “voluntary” to migrate in a orgy of looting and murders. Shifts in population were from the coast to the interior of Asia Minor. One form of oppression was Amele Taburu (work orders) for men over 45 years where many died of hunger, suffering, sickness. It was in those “work orders” where hundred of thousand Greeks and 1,5 million Armenians were lost. We hade a wave of flight to Greece (first persecution). Then my grandfather and grandmother with their children fled to Piraeus . During the persecution was born my mother. Some sisters of grandmother then went to Crete and brothers of grandfather to Kiato Corinth.

In 1919 we have the landing of the Greek army for the liberation of Asia Minor and with it returned the displaced. Our family came back in Lithri during 1920 finding it ravaged (houses without doors and ceilings, ravaged farms, looted churches) and starts their life again. Men of Lithri as of other parts of Asia Minor joined and served until the collapse of the front in the Greek army. Between them two uncles. In 1922 after many errors in Greek strategy and because of the betrayal of our former allies the Anglo-Franks who abandoned us when Kemal gave them what they wanted (Petrols in Mosule etc.) , the front was collapsed .

Avoiding the persecutions greek populations run to the near islands in order to be saved and from there ware landed on the main Greece. With them my family passed first through the island of Chios and finally ended after many adventures in Crete in the province of Sitia. An adventure having as a background the flames of war, the tragedy of uprooting and a fiery fictional romance between the older sister of the family and a Cretan rank of Greek gendarmerie. Others were lost others scattered like birds and led elsewhere. A large number of Lithrians were landed in Attica and established with other refugees from the peninsula of Erythraea, in an area near Athens giving to the new settlement the name New Erythrea. There resently they built the church of St. Matrona.

In Lithri called Ildiri after 1922 were established Balkanians ancestors of Christians convertors to Islam. The churches were demolished under an organized plan by turkish government to destroy the Greek presence, and now are remaining only some ruins.

This blog is a tribute to my Ancestors who lived in Erythrai- Lithri whose bones are now scattered in this holy land, and in memory of those who suffered the tragedy of uprooting as my sweet mother.



Ερυθρές –Λυθρί
Μετάφραση από το άρθρο: In Search of Roots: The Lost Hellenic Communities of Tsesme Province, της Κατερίνας Τσούνη στην εφημερίδα της ομογένειας της Αμερικής Greek News 19 Ιανουαρίου 2009 :
Ήταν γνωστό σαν Λυθρί στους βυζαντινούς χρόνους και ήταν ένα μικρό χωριό. Έχει βυζαντινά και ελληνικά ερείπια. Η ελληνική ιστορία του χωριού φαίνεται να έχει τελειώσει τον 13ο αιώνα, όταν η επισκοπή των Ερυθρών μεταφέρθηκε στον Τσεσμέ. Από τον 17ο αιώνα, το χωριό επανιδρύθηκε. Στα 1900, υπήρχαν 1535 άτομα. Το 1921, ένα χρόνο πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, οι κάτοικοι του χωριού αριθμούσαν 1800 άτομα. Η εθνοτική σύνθεση ήταν Έλληνας Ερυθραίοι μετανάστες από τη Χίο και την Κρήτη. Ο ναός τους του Αγίου Χαραλάμπου είναι υψηλά σε ένα λόφο δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο των Ερυθρών. Η εκκλησία της Αγίας Ματρώνας του 17ου αιώνα είναι σε μια κοντινή κορυφή. Κατά τον Στεφανίδη «Λειτουργούσαν στην πόλη ένα σχολείο αρρένων των 60 μαθητών και ένα σχολείο θηλέων σαράντα μαθητών ». Η κοινότητα των εμπόρων του Λυθριού έστειλε τους καλύτερους μαθητές τους στο εξωτερικό για τις προηγμένες σπουδές στη Μασσαλία και στην Πράγα . Οι χωρικοί ήταν πλούσιοι και είχαν τα μέσα για να στείλουν τη νεολαία τους στο εξωτερικό για σπουδές.
Είχαν πολλά ξωκλήσια στα χωράφια, όπου καλλιεργούνται βαμβάκι, το σιτάρι και καπνό, λουλούδια, αμυγδαλιές και ελιές, αμπέλια είχαν επίσης κεραμικά και αλιευτικές επιχειρήσεις . Οι απόγονοί τους είναι στη Χίο, τις Οινούσσες και τη Νέα Ερυθραία Αττικής. Το σημείο που πρέπει να τονιστεί είναι ότι οι νησιώτες του Αιγαίου είχαν μια συνεχή κίνηση κατοίκησης και εμπορίου με τη Μικρά Ασία. Έχτισαν εκεί παροικίες και έζησαν για λόγους εργασίας. Επέστρεψαν στα νησιά τους, όταν το έργο περατώνεται.
Οι θερινές εξοχικές κατοικίες των κατοίκων της Κάτω Παναγίας ήταν στις Ερυθρές, το σημερινό Ildir

Ένας σημαντικός χώρος στο αρχαιολογικό μουσείο της Σμύρνης είναι αφιερωμένος στην αρχαία πόλη Ερυθρές. Ευρήματα από πρόσφατες ανασκαφές περιλαμβάνουν κεραμική, μικρές προσφορές σε χαλκό και ελεφαντόδοντο από το 670 - 545 π.Χ. Τα αγάλματα από ελεφαντόδοντο είναι Κρητικού και Ροδιακού στυλ. Ένα γλυπτό κόρης βρέθηκε. Είναι ένα από τα πρώτα παραδείγματα ενός μεγάλου μαρμάρινου γλυπτού από τους αρχαίους χρόνους. Ο Παυσανίας είπε ότι οι Ερυθρές χτίστηκαν από Κρητικούς και κατοικήθηκαν από Λύκιους, Κάρες και Παμφύλιους. Η πόλη καταστράφηκε από τους Πέρσες, μετά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. Διοικήθηκε από τον 9ο αιώνα π.Χ. από την Αθήνα. Γκράφιτι σε μια κούπα είναι από τον 6ο αιώνα π.Χ. και δείχνουν ότι οι προσφορές ανήκαν στο Ναό της Αθηνάς Πολιάδος . Οι μικρές μπρούντζινες φιγούρες λιονταριών είναι από το πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ.. Μοιάζουν με το μεγάλο άγαλμα του λιονταριού από το Bayindir που βρίσκεται στο Μουσείο της Σμύρνης. Τα μικρά ευρήματα είναι τα πρώτα Ιωνικά δείγματα τύπου λιονταριού, που χρησίμευσαν ως μοντέλα για τους Ετρούσκους καλλιτέχνες (πρώιμους Ιταλούς). Τα τεχνουργήματα είναι από μια τομή στην κορυφή της Ακρόπολης των Ερυθρών .

Ο Ηρόδοτος αναφέρει στην Ιστορία του, ότι "ο Ναός της Αθηνάς Πολιάδος στις Ερυθρές ήταν γνωστος στον αρχαίο κόσμο για τις περίφημες ιέρειες γνωστές σαν η Σίβυλλα." Σύμφωνα με την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία, ήταν γυναίκες με την δωρεά των προφητικών δυνάμεων εκ μέρους του θεού Απόλλωνα. Η Ερυθραία Σίβυλλα ζωγραφίστηκε από τον Μιχαήλ Άγγελο από το 1508 - 12 σε μια τοιχογραφία από το παρεκκλήσι Καπέλα Σιξτίνα στο Βατικανό. Η πιο διάσημες Σίβυλλες ήταν αυτές των Ερυθρών και της Κύμης …….. κοντά στη Νάπολη της Ιταλίας. Η Ερυθραία Σίβυλλα πούλησε τα Σιβυλλικά βιβλία στον Ταρκίνιο τον τελευταίο βασιλιά της Ρώμης, τα οποία στεγάστηκαν στο ναό του Δία στο λόφο του Καπιτωλίου στην Ρώμη.

Erythrae –Lithri
From the article : “The lost Hellenic Communities of Tsesme province” by Catherine Tsounis in the Greek-American weekly newspaper Greek-News. January 19, 2009:

It was known as Lithri in Byzantine times and was a small village. It has Byzantine and Greek ruins. The Greek history of the village appeared finished in the 13th century, when the diocese of Erythrae was transferred to Tseme. From the 17th century, the village was reestablished. In the 1900ʼs, there were 1535 persons. In 1921, one year before the Asia Minor catastrophe, the villagers numbered 1800 persons. The ethnic composition was Greek Erythraean, immigrants from Chios and Crete. Their church of Saint Haralambos is high on a hill next to the archaeological site of Erythrae. The 17th century church of Agia Matrona is on a nearby peak. “A boyʼs school of 60 students and girlʼs school of forty students operated in the town,” said Stefanides. The merchant community of Lithri sent their best students overseas for advanced studies in Marseilles and Prague. The villagers were wealthy and had the means to send their youth overseas for study. They had many country chapels in the farm fields, where they cultivated cotton, wheat and tobacco, flowers, almond and olive trees, grape vineyards, ceramics and fishing industries. Their descendants are in Chios, Oinousses and Nea Erythrae in Attica. The point that must be stressed is that the Aegean islanders had a constant movement of habitation and trade with Asia Minor. They built colonies and lived there for work purposes. They returned to their islands when their work terminated.
In Erythrea were the summer home residences of people of the village Kato Panagia todays Tsiflik

A significant space is dedicated from the ancient city of Erythrae in the Izmir archaeological Museum. Findings from recent excavations include pottery, small offerings in bronze and ivory from 670-545 B.C. The ivory statues are of Cretan and Rhodian style. A Korean sculpture was found. It is one of the first examples of a large marble sculpture from Ancient times. Pausanias said Erythrae was built by Cretans and inhabited by Lycians, Carians and Pamphylians. The city was destroyed by the Persians after the mid 6th century B.C. It was ruled from 9th century B.C. by Athens. Graffiti on a bowl is from 6th century B.C. indicate the offerings belonged to the Temple of Athena Polis. The small lion figurines in bronze are from the first half of 6th century B.C. They resemble the large Lion statue from Bayindir that is in the Stoneworks Museum of Izmir. The small findings are the earliest Ionian examples of a lion type, that served as models for Etruscan artists (early Italians). The artifacts are from a trench on top of the Erythrae Acropolis.

Herodotus states in his History that “the Temple of Athena Polias at Erythrae was famous in the ancient world for their famous priestesses known as the Sibyl.” According to Greek and Roman mythology, they were women bestowed with prophetic powers by the God Apollo. The Erythaean Sibyl was painted by Michaelangelo from 1508-12 in a fresco from the Sistine chapel, Vatican. The famous Sibyls were the Erythraean and the Cumaean Sibyl who presided over the Apollonian oracle at Cumae, a Greek colony located near Naples, Italy. The Erythraean Sibyl sold the Sibylline books to Tarquin, the last King of Rome, that were housed in the Temple of Jupiter on Capitoline Hill in Rome.





Δευτέρα, 5 Ιανουαρίου 2015

Οι τελευταίοι Λυθριανοί. Τhe last of Lithrians

Από το άρθρο "Φεύγουν», σιγά-σιγά, οι τελευταίοι Μικρασιάτες και σβήνουν οι θύμισες" του Γιώργου Κανελλόπουλου. Επικαιρότητα. 14.1. 2011στο site Η ΝΕΑ ΕΡΥΘΡΑΙΑ on line

«Όνειρο» ήταν για κείνους η ζωή τους στην πατρίδα, τη Μικρά Ασία. Ένα όνειρο που θυμούνται από τα παιδικά τους χρόνια, αν και κάποιοι, ήταν τότε μόλις λίγων ημερών μωρά. Μα τον εφιάλτη του διωγμού δεν τον ξεχνούν ποτέ. Ό,τι μπόρεσαν να πάρουν το πήραν, τις δραματικές εκείνες ώρες του πρώτου και του δεύτερου ξεριζωμού. Συνήθως, ένα κιλίμι με χαραγμένη επάνω του την ημερομηνία γέννησής τους, έμεινε για να τους θυμίζει τον τόπο τους ή κάποια λίγα υπάρχοντα που πρόφτασαν να φέρουν στις νέες πατρίδες.
Είναι λίγοι οι πρόσφυγες, οι «γηγενείς Μικρασιάτες», όπως λέει και ο πρόεδρος της Ένωσης Μικρασιατών, Κυριάκος Μαρτάκης, που απέμειναν στη Νέα Ερυθραία. Κάποιους, όσους βρήκαν, τους βράβευσαν πέρυσι το καλοκαίρι. Από 88 ετών και πάνω όλοι τους, αφού η καταστροφή του 22 τούς βρήκε στα πατρογονικά εδάφη, πιθανώς, να μετρούνται και στα δάκτυλα των δυο χεριών. Σιγά-σιγά «φεύγουν» και σβήνουν οι θύμισες. Για την πρώτη, αλλά και για τη δεύτερη προσφυγιά που έζησαν εδώ, μεταξύ Εκάλης και Κηφισιάς, μετά την εγκατάστασή τους σε μια περιοχή που διεκδικούσε από τότε «τουριστικά» χαρακτηριστικά και οι πρόσφυγες περίσσευαν. Μα τα κατάφεραν και στέριωσαν.
«Ήρθαμε σε μια κατεστραμμένη Ελλάδα, τρεις φορές σε πτώχευση, αλλά δημιουργήσαμε, έδωσαν πλούτο και δουλειές οι Μικρασιάτες», όπως λέει και η κυρία Ευαγγελία Κοντονικολάκη. Και τώρα; Τώρα που η Νέα Ερυθραία σβήστηκε από το νέο χάρτη, ελέω «Καλλικράτη», μήπως χαθεί και η νέα πατρίδα; «Βουλιάξαμε, χαθήκαμε, τα φάγαμε.  Είμαστε πλούσια χώρα, αλλά μαζευτήκανε όλοι οι διαόλοι κι είναι έτοιμοι ν' αρπάξουν από ένα κομμάτι», λέει ο κυρ Γιάννης Κορωναίος, εστιάζοντας απευθείας στο θέμα, χωρίς καμία τοπικιστική διάθεση. Η «Ν.Ε.» είχε την τύχη να συνομιλήσει με κάποιους απ' αυτούς τους ανθρώπους. Άλλοι στέκουν καλά, άλλοι επικοινωνούν με τη βοήθεια των οικείων τους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν ξεχνούν τη Μικρά Ασία. Σύντομα θα ακολουθήσουν και άλλοι μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας, που ήδη έχουμε ανακαλύψει, ζουν δίπλα μας και αποτελούν τη ζωντανή ιστορία του τόπου μας.

 Μαρία Μαγγανά, το γένος Κατσιάνου, γεννήθηκε το 1909 στο Λυθρί


Το κιλίμι με χαραγμένη επάνω την ημερομηνία γέννησής της, βρίσκεται στο φιλόξενο σπίτι της Ένωσης Μικρασιατών, μαζί με άλλα μικρασιατικά κειμήλια. Γράφει επάνω «1909». Ήταν ό,τι μπόρεσαν και πήραν μαζί τους στο μεγάλο διωγμό. Φύγανε με ό,τι φορούσαν. Η οικογένειά της είχε κεραμοποιείο και γελάδες στο Λυθρί.
Πήγανε πρώτα στην Άνδρο. Στη Νέα Ερυθραία τους έφερε ο Μιχάλης Μαγγανάς το 1923. Όλοι οι Μικρασιάτες ζήσανε και ζούνε με τον καημό της επιστροφής στην πατρίδα. «Έχε γεια καημένε κόσμε, έχε γεια γλυκιά ζωή κι εσύ δύστυχη πατρίδα έχε γεια παντοτινή», μοιρολογάει η κυρά Μαρία, 101 ετών σήμερα, αλλά το λαμπερό της πρόσωπο μαρτυράει μια ιδιαίτερα δυναμική παρουσία στη ζωή.
Η ίδια έκανε κουμάντο και κινούσε τα ηνία στη δουλειά και στην οικογένεια. «Είμαι από την Ερυθραία, μικρασιάτισσα. Πού είναι αυτά τα χρόνια παιδί μου; Τελειώσανε. Θυμάμαι που σπέρνανε ο κόσμος και θερίζανε. Ήτανε ευλογημένα μέρη. Βγάζανε τα καλύτερα σιτάρια και καλαμπόκια. Κοντά στην Αγία Ματρώνα ήταν το σπίτι μας. Η εκκλησία χτίστηκε μέσα στην περιουσία της μάνας μου, όπως και το θέατρο. Όταν ήρθαμε εδώ, στη νέα πατρίδα, ήταν σκληρή η δουλειά. Τι τράβηξε ο κόσμος για να ζήσει, να φάει λίγο ψωμί».

Αντώνης Γιώργατζης και Ευαγγελία Κοντονικολάκη, το γένος Ανδρεαδάκη,


Αντώνης Γιώργατζης, γεννήθηκε το 1913 στο Λυθρί

Η οικογένεια του Αντώνη Γιώργατζη έζησε και τους δυο διωγμούς. Το 1914 πρωτοέφυγαν από το Λυθρί. «Τότε ο πατέρας μου έπεσε στη θάλασσα για να γλυτώσει από τους Τούρκους.
Είχαμε ετοιμάσει τα πράγματα για να φύγουμε, καθώς μας είχαν ειδοποιήσει στον πρώτο διωγμό. Γύρισε πίσω στο σπίτι να πάρει κάτι, αλλά ήρθαν νωρίτερα οι Τούρκοι και μας φώναξε να φύγουμε χωρίς να τον περιμένουμε. Βγήκαμε στη Χίο. Μετά ήρθαμε στην Κηφισιά κι έπειτα στη Νέα Ερυθραία. Το 1920 ξαναπήγαμε στο Λυθρί. Δεν υπήρχαν ούτε πόρτες ούτε πατώματα, τα είχαν ρημάξει όλα. Προσπαθήσαμε να τα ξαναφτιάξουμε, αλλά το 1922 έγινε η μεγάλη καταστροφή. Το φινάλε ποιο ήταν; Να ξαναφύγουμε και να έρθουμε οριστικά στη Νέα Ερυθραία, όπου μέναμε στις παράγκες», θυμάται ο κυρ Αντώνης, ο οποίος λίγο πριν από τα 100 του χρόνια, πηγαινοέρχεται καθημερινά στο ΚΑΠΗ του δήμου, γεμάτος λεβεντιά και ζωντάνια ζηλευτή.
« Ήταν ζούγκλα εδώ. Πολλά χιόνια τότε και βροχές. Παράγκες με πισσόχαρτο και πολλές φορές τις έπαιρνε ο αέρας και τις ρήμαζε. Δύσκολη η ζωή κι όμως, οι άνθρωποι ήταν τόσο καλοί, τόσο φιλότιμοι, τόσο γλεντζέδες. Με όλη τη φτώχεια, με όλα τα βάσανα, ήμασταν πάντα αγαπημένοι. Μπορεί να πεινάγαμε, αλλά κανείς δεν τολμούσε να κλέψει του αλλουνού. Πηγαίναμε στην Αθήνα με τα πόδια για δουλειά. Η Ερυθραία φτιάχτηκε απ? όλα τα χωριά της Μικράς Ασίας. Τώρα τράνεψε, έχει και το καλύτερο κλίμα απ' όλες τις γύρω περιοχές. Καταργήθηκε ο δήμος, αλλά δεν με πειράζει. Είμαι και λίγο Κηφισιώτης. Ήμασταν φιλελεύθεροι, βενιζελικοί. Είχε τότε ο Μπενάκης στην Κηφισιά κάτι πανύψηλους σκοπούς, με πιάνανε και μου λέγανε: με ποιον είσαι, μωρέ;. ..Με τον Βενιζέλο, τους απαντούσα. Με πειράζανε, αλλά εγώ στενοχωριόμουν. Να είναι καλοί άνθρωποι οι δήμαρχοι και οι πολιτικοί, να μη βλάπτουνε κανέναν, να βοηθάνε και να αγαπούν όλον τον κόσμο».

Ευαγγελία Κοντονικολάκη, το γένος Ανδρεαδάκη, γεννήθηκε το 1922 στο Λυθρί

Μόλις 11 ημερών μωρό έφυγε με την οικογένειά της από το Λυθρί η κυρία Ευαγγελία Κοντονικολάκη. Όπως μας λέει η ίδια :
«Η μητέρα μου μεγάλωσε στη Σμύρνη. Με το διωγμό του 22 προφτάσαμε να πάρουμε τα πράγματά μας, αλλά μας τα έκλεψαν τα μισά από την προκυμαία. Παντρεύτηκα στην κατοχή με της μαμάς μου τα σερβίτσια, κιλίμια κ.α. Ο πατέρας μου ήταν πολύ κοινωνικός άνθρωπος και μεγάλος τεχνίτης στις σκάλες. Πρώτα πήγαμε στη Χίο και μετά ήρθαμε στην Κηφισιά το 1923. Στην αρχή νοίκιασε το χώρο του Μπενακείου, έκανε δυο παράγκες μεγάλες και μετά έχτισε. Εκεί που είναι το Δημοτικό της Κηφισιάς τώρα είχε φτιάξει άλλη μια παράγκα-ξυλουργείο. Μετά έκανε εργοστάσιο στο χώρο του σημερινού Μουσείου Γουλανδρή με μηχανήματα που λειτουργούσαν με γεννήτριες. Τα μισά σπίτια σε Κηφισιά και Εκάλη τα έχει κάνει ο πατέρας μου. Ο Μεταξάς τον έδιωξε, λόγω τουριστικής περιοχής, όπως του είπαν. Μετά νοίκιαζε μαγαζί πάνω από του Βάρσου».
Και συνεχίζει τις θύμησές της η κυρία Ευαγγελία :
«Πήραμε κλήρο στη Νέα Ερυθραία και φτιάξαμε σπίτι το 1926 περίπου. Μάλιστα, στον πατέρα μου έταξαν τότε ότι θα του έδιναν οικόπεδο μέχρι τον κεντρικό δρόμο, αν δεν προπαγάνδιζε υπέρ του Βενιζέλου. Η οικογένειά μου, όπως και άλλες, πρωτοστάτησαν για να δημιουργηθεί αυτός εδώ ο τόπος. Δεν θέλανε τότε να βάλουνε τους πρόσφυγες εδώ. Δυο καλά μέρη, την Κηφισιά και την Εκάλη έχουμε, πρόσφυγες θα βάλουμε μέσα ;  έλεγαν. Παλιά ήταν πιο όμορφα με τις μονοκατοικίες, με τις αυλές και τους φούρνους. Λύκους και τσακάλια ακούγαμε τότε. Ήρθαμε σε μια κατεστραμμένη Ελλάδα, τρεις φορές σε πτώχευση, αλλά δημιουργήσαμε, έδωσαν πλούτο και δουλειές οι Μικρασιάτες. Ακόμα και στις παράγκες της Νέας Ερυθραίας, νοικοκυραίοι ήτανε και γλεντάγανε πολύ. Όλα λάμπανε και ήταν ασπρισμένα. Όσοι είδαν σφαγές, ήτανε πιο ανοιχτοί άνθρωποι. Άκουγα μετά τις θείες μου, για τις πατρίδες μας, το χωριουδάκι μας εγώ δεν θυμόμουν, με πήραν 11 ημερών μωρό. Όταν ξαναπήγα στο Λυθρί και είδα τα δίπατα σπίτια, τα αρχοντικά, αν και ρημαγμένα, κατάλαβα. Ήταν ένας πολύ ωραίος τόπος, αρχαίος τόπος με πολλά ευρήματα. Τα πήραν όλα οι Τούρκοι και οι Εγγλέζοι».


From the article " Gradually the last of Asia Minor refugees go away  and the memories fade " by George Kanellopoulos. Timeliness. 14.1. 2011 in the site NEW ERYTHTREA on line (Μετάφραση δική μου)  

"A dream" was for those people  their  life at home, in Asia Minor. A dream from their childhood, which they remember now,  although some of them were then just a few days babies. But they didn’t forget the nightmare of persecution. They took during those dramatic hours of the first (1914) and the second (1922) uprooting,  everything they had to pick. Usually, a rug with carved on it  their date of birth, was left to remind them,  their place,  or a few of their belongings they had brought in their new homes.
As Kyriakos Martakis chairman of the Union of Greeks of Asia Minor, says :
A few of refugees "natives of Asia Minor," are still remaining in New Erythrea. Some, of those were found and rewarded during the last year’s summer. All of them are over 88 years old, as the disaster of 22,  found them on ancestral lands. They probably are counted on the fingers of both hands. Slowly they "go" away and  the memories fade. Memories  not only for the first, but for the second uprooting.They lived here between Ekali and Kifissia, after their installment in an area claimed by then to have  'touristic ' characteristics where the refugees surplus. But they succeeded and were rooted here.
"We came to a ruined Greece, three times in bankruptcy, but we created. Asia Minor refugees gave wealth and jobs says Mrs. Evangelia Kontonikolaki.

As Maria Maggana nee Katsianos born during 1909 in Lithri says:

The rug upon which had engraved the date of her birth, is now in the welcoming home of the Union of refugees from Asia Minor, along with other relics of Asia Minor. On it, is written '1909'. It was what they could take with them, during the great persecution. They left Lithri only with what they wore. Her family had ceramics  and cows in Lithri.
They went first to the island of Andros. In New Erythrea brought them during 1923 Michael Magganas. All Asia Minor Greeks lived and live until today with the grief of homecoming. "Farewell Poor world, farewell sweet life and you unhappy hometown farewell forever" says  the 101 years old dame Maria, but her glowing face betrays a particularly strong presence in life.
She was the real boss in home.  "I am from Erythraea, an Asia Minor’s  Greek. Where are now these years my child?  All have gone away. I remember that the people were  sowing and mowing. These were  blessed places. The best grains and corns were from there. Our home was  near St Matrona’s church. The church was built in the estate of my mother. When we came here, to our new home, the work was hard. In order to survive and eat some bread,  people suffered a lot  "

Antonis Giorgatzis, born in 1913 in Lithri

The family of Antonis  Giorgatzis faced the two persecutions. In 1914  for first time  left Lithri.
"Then my father fell into the sea in order to escape from the Turks.
As they had notified us, we prepared our baggage in order to escape. He turned back to the house in order to get some things, but Turks arrived earlier and he  shouted us to go without waiting for him. We landed at Chios. Then we came to Kifissia and then in New Erythrea. In 1920 we went back to Lithri. There were no doors or floors in homes. Turks  had ravaged all. We tried to rebuild our homes, but in 1922 became the major disaster. The result was to reboot and come finally to New Erythrea, where we lived in shacks,"recalls  Mr Antonis who in his 100 years,  is full of gallantry and enviable vitality.
"Here the place  was as a jungle. We had a lot of snow and rain. We made shacks with tar paper and many times the air was taking and devastating it. Although  it was a  difficult life,  people were so good, so hardworking, so revelers. With all the poverty, all the suffering, we loved each other. We were hungry but no one dared to steal of someone else's. We used to go for job to Athens on foot. New Erythrea was created and installed by refugees of all villages of Asia Minor. Now is great and has the best climate of all the surrounding areas. We were liberals, Venizelists
Evangelia Kontonikolaki, nee Andreadaki, was born in 1922 in Lithri

Mrs. Evangelia Kontonikolaki abandoned Lithri with her family when she was just 11 days baby.  

As she says :
"My mother grew up in Smyrna. With the expulsion of 22,  we managed to get our stuff, but half of it was stolen in the waterfront. I was married during the years of Occupation (1940) having my mom's crockery, rugs, etc. My father was a very sociable man and great craftsman on the stairs. First we went to Chios and then in 1923 we came in Kifissia. At first my father rented space in  Benakion, and he built two large sheds. He had built another shack-carpentry  in the place where is  now the  primary school of  Kifissia. Later  he made a factory in the area of today’s   Goulandri Museum with machines operating with generators. Half of the houses in Kifissia and Ekali are made by my father. Dictator Metaxas turned him away, because of the tourist area, as they told him ".

 
Mrs. Evangelia  continues :
"We got lot in New Erythrea and we built our  house approximately in 1926.  In fact, they promised  my father that they would give him land in the main road, if not propagandized in favor of Venizelos. My family, like others, took the lead to create this place. This time they didn’t want  to install here the refugees. They were saying:  We have two good places, Kifissia and Ekali and will install there refugees?  In old times was more beautifully here with houses, with courtyards and ovens .We were hearing wolves and jackals. We came to a ruined Greece, three times in bankruptcy, but as Asia Minor  refugees,  we created, gave wealth and jobs. Even in the slums of New Erythrea, refugees were very good housekeepers and enjoying themselves.  Everything was shining and whitewashed. Those who saw massacres, were more receptive people. I heard from my aunts, about our home, our village which i do not remember because they took me when i was 11 days baby. When i went back to Lithri and saw the two storey houses, mansions, although ruined, I understood. It was a very nice place, ancient place with many discoveries. The Turks and the English took them all "
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου