Oι Ερυθρές ήταν πόλη των δυτικών παραλίων της Μικράς Ασίας στην χερσόνησο της Ερυθραίας. Σύμφωνα με τον Παυσανία χτίστηκε αρχικά από Κρήτες με αρχηγό τον Έρυθρο, γιο του Ραδάμανθυ ( που κατά την μυθολογία ήταν ήρωας της Κρήτης , ένας από τους γιούς του Δία και της Ευρώπης, αδελφός του Μίνωα και του Σαρπηδώνα ). Οι Κρήτες εκδιώχθηκαν στην συνέχεια από τους Ίωνες που μετανάστευσαν στην περιοχή τον 11ο αιώνα π.Χ. περίοδο του πρώτου Ελληνικού αποικισμού. Σύμφωνα με τον Στράβωνα αρχηγός των Ιώνων ήταν ο Κνώπος, νόθος γιος του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κόρδου. Ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις της Ιωνίας που συμμετείχαν στο Κοινό των Ιώνων.
Πάνω στα ερείπια των Ερυθρών χτίστηκε το χωριό Λυθρί που το όνομά του είναι παραφθορά του αρχαίου. Ερυθραί Ερυθρί Ρυθρί Λυθρί. Οι τούρκοι σήμερα το αποκαλούν Ιλντιρί, παραφθορά του Λυθρί μιά και δεν υπάρχει στη γλώσσα τους το θ

Μετά τον 12ο αιώνα οι έλληνες της Μ. Ασίας άρχισαν να αραιώνουν λόγω των μαζικών εξισλαμισμών. Τον 18 ο – 19 ο αιώνα ενισχύθηκαν οι ελληνικοί πληθυσμοί με μεταναστεύσεις από τον ελλαδικό χώρο. Στην περιοχή του Λυθριού εγκαταστάθηκαν Κρητικοί, Χιώτες και άλλοι. Πολλά ονόματα Λυθριανών είναι Κρητικά και άλλα δείχνουν καταγωγή από την Εύβοια. Η προφορά τους θύμιζε τα Χιώτικα αλλά και ο μπάλος που ήταν ο κύριος χορός του χωριού δείχνει και νησιώτικες καταβολές .

Το 1914 έχουμε εγκατάσταση Μουσουλμάνων στα παράλια ανάμεσά τους και των Τουρκοκρητικών. Αυτοί οι πληθυσμοί υποκινούνταν από την Τουρκική κυβέρνηση κατά των ελλήνων. Η επικείμενη είσοδος της Τουρκίας στον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο ήταν πρόσχημα για να εκδιώξει τους Έλληνες τον Μάιο του 1914 με την καθοδήγηση των συμμάχων τους Γερμανών ώστε να εκκενωθεί η περιοχή απέναντι από τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου για στρατιωτικούς λόγους. Άρχισε μια ανθελληνική εκστρατεία του τύπου, καταπίεση και εξαναγκασμός των Ελλήνων για δήθεν «εκούσια» μετανάστευση, λεηλασίες, δολοφονίες. Μετατοπίσεις πληθυσμών έγιναν και από τις ακτές στο εσωτερικό της Μ. Ασίας. Μια μορφή καταπίεσης ήταν τα Αμελέ ταμπουρού(τάγματα εργασίας) για άνδρες άνω των 45 ετών όπου πολλοί πέθαναν από πείνα, κακουχίες, αρρώστιες. Είχαμε κύμα φυγής προς την Ελλάδα(πρώτος διωγμός). Τότε ο παππούς Ιωάννης γιός του ιερέα του Λυθριού Κωσταντίνου Στριμπούλη εξαδέλφου του Ανδρέα Συγγρού και η γιαγιά Ουρανία με τα παιδιά τους κατέφυγαν στον Πειραιά στα Μανιάτικα. Στο διωγμό γεννήθηκε η μητέρα μου Αγγελική. Κάποιες αδελφές της γιαγιάς πήγαν τότε στην Κρήτη και αδέλφια του παππού στο Κιάτο Κορινθίας.

Τα 1919 γίνεται η απόβαση του Ελληνικού στρατού και επιστρέφουν οι εκτοπισμένοι. Η οικογένεια μας επιστρέφει το 1920 στο Λυθρί που το βρίσκει ρημαγμένο(σπίτια χωρίς πόρτες και ταβάνια, κτήματα που είχαν ρημάξει) και ξεκινά τη ζωή από την αρχή. Οι Λυθριανοί στρατεύτηκαν και υπηρέτησαν μέχρι την κατάρρευση του μετώπου στον ελληνικό στρατό. Ανάμεσα τους και οι θείοι Αντώνης Στριμπούλης και Αντώνης Νικάκης. Το 1922 με την κατάρρευση του μετώπου η οικογένεια περνά απέναντι στην Χίο και μετά περιπέτειες καταλήγει στην επαρχία Σητείας. Φυγή με φόντο τις φλόγες του πολέμου την τραγωδία του ξεριζωμού και ένα μυθιστορηματικό φλογερό ειδύλλιο ανάμεσα στην μεγαλύτερη αδελφή της οικογένειας και ένα κρητικό βαθμοφόρο της ελληνικής χωροφυλακής. Άλλοι χάθηκαν άλλοι σκόρπισαν σαν τα πουλιά και κατέληξαν αλλού. Ένας μεγάλος αριθμός κατοίκων του Λυθριού ήρθαν στην Αττική και δημιούργησαν μαζί με άλλους πρόσφυγες από την χερσόνησο της Ερυθραίας την Νέα Ερυθραία. Εδώ τα τελευταία χρόνια ξαναέχτισαν τον ναό της Αγίας Ματρώνας.

Αυτό το μπλόγκ είναι ένας φόρος τιμής στους Προγόνους που έζησαν στις Ερυθρές στη συνέχεια Λυθρί και τα κόκαλά τους είναι σκορπισμένα σε αυτήν την ιερή γη και στη μνήμη αυτών που έζησαν την τραγωδία του ξεριζωμού όπως η γλυκεία μου μάνα




Erythrai was built on the west side of the peninsula of Erythraea near the westernmost point of Asia Minor.
According to Pausanias, the city was originally built by Cretans, led by Erythros son of Radamanthys (who according to mythology, was a hero of Crete, one of the sons of Zeus and Europa, brother of Minos and Sarpidon). In the years ahead
in the 11th century BC, during the period of the first Greek colonization immigrated Ionians established here . According to Strabo leader of the Ionians was Knopos, illegitimate son of the legendary king of Athens Kordos

The city was one of the twelve cities of Ionia, who participated in the Common of Ionians
Upon the ruins of Erythrai was built the village of Lithri whose name is a corruption of the ancient

After the 12th century, the Greeks of Asia Minor began to thin due to massive islamization. In 18th - 19th century the Greek populations were strengthened with migrations from other parts of Greek peninsula and islands.

In 1914 were installed in the shores of Asia Minor muslims from Balkans. These people were motivated by the Turkish government against the Greeks. The imminent entry of Turkey in the First World War was a pretext to expel the Greeks in May 1914 under the guidance of the allies of Turks the Germans in order to evacuate the area near the eastern Aegean islands for military purposes. An anti-Greek campaign started in the turkish press, they increased the oppression and they forced the Greeks supposedly “voluntary” to migrate in a orgy of looting and murders. Shifts in population were from the coast to the interior of Asia Minor. One form of oppression was Amele Taburu (work orders) for men over 45 years where many died of hunger, suffering, sickness. It was in those “work orders” where hundred of thousand Greeks and 1,5 million Armenians were lost. We hade a wave of flight to Greece (first persecution). Then my grandfather and grandmother with their children fled to Piraeus . During the persecution was born my mother. Some sisters of grandmother then went to Crete and brothers of grandfather to Kiato Corinth.

In 1919 we have the landing of the Greek army for the liberation of Asia Minor and with it returned the displaced. Our family came back in Lithri during 1920 finding it ravaged (houses without doors and ceilings, ravaged farms, looted churches) and starts their life again. Men of Lithri as of other parts of Asia Minor joined and served until the collapse of the front in the Greek army. Between them two uncles. In 1922 after many errors in Greek strategy and because of the betrayal of our former allies the Anglo-Franks who abandoned us when Kemal gave them what they wanted (Petrols in Mosule etc.) , the front was collapsed .

Avoiding the persecutions greek populations run to the near islands in order to be saved and from there ware landed on the main Greece. With them my family passed first through the island of Chios and finally ended after many adventures in Crete in the province of Sitia. An adventure having as a background the flames of war, the tragedy of uprooting and a fiery fictional romance between the older sister of the family and a Cretan rank of Greek gendarmerie. Others were lost others scattered like birds and led elsewhere. A large number of Lithrians were landed in Attica and established with other refugees from the peninsula of Erythraea, in an area near Athens giving to the new settlement the name New Erythrea. There resently they built the church of St. Matrona.

In Lithri called Ildiri after 1922 were established Balkanians ancestors of Christians convertors to Islam. The churches were demolished under an organized plan by turkish government to destroy the Greek presence, and now are remaining only some ruins.

This blog is a tribute to my Ancestors who lived in Erythrai- Lithri whose bones are now scattered in this holy land, and in memory of those who suffered the tragedy of uprooting as my sweet mother.



Ερυθρές –Λυθρί
Μετάφραση από το άρθρο: In Search of Roots: The Lost Hellenic Communities of Tsesme Province, της Κατερίνας Τσούνη στην εφημερίδα της ομογένειας της Αμερικής Greek News 19 Ιανουαρίου 2009 :
Ήταν γνωστό σαν Λυθρί στους βυζαντινούς χρόνους και ήταν ένα μικρό χωριό. Έχει βυζαντινά και ελληνικά ερείπια. Η ελληνική ιστορία του χωριού φαίνεται να έχει τελειώσει τον 13ο αιώνα, όταν η επισκοπή των Ερυθρών μεταφέρθηκε στον Τσεσμέ. Από τον 17ο αιώνα, το χωριό επανιδρύθηκε. Στα 1900, υπήρχαν 1535 άτομα. Το 1921, ένα χρόνο πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, οι κάτοικοι του χωριού αριθμούσαν 1800 άτομα. Η εθνοτική σύνθεση ήταν Έλληνας Ερυθραίοι μετανάστες από τη Χίο και την Κρήτη. Ο ναός τους του Αγίου Χαραλάμπου είναι υψηλά σε ένα λόφο δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο των Ερυθρών. Η εκκλησία της Αγίας Ματρώνας του 17ου αιώνα είναι σε μια κοντινή κορυφή. Κατά τον Στεφανίδη «Λειτουργούσαν στην πόλη ένα σχολείο αρρένων των 60 μαθητών και ένα σχολείο θηλέων σαράντα μαθητών ». Η κοινότητα των εμπόρων του Λυθριού έστειλε τους καλύτερους μαθητές τους στο εξωτερικό για τις προηγμένες σπουδές στη Μασσαλία και στην Πράγα . Οι χωρικοί ήταν πλούσιοι και είχαν τα μέσα για να στείλουν τη νεολαία τους στο εξωτερικό για σπουδές.
Είχαν πολλά ξωκλήσια στα χωράφια, όπου καλλιεργούνται βαμβάκι, το σιτάρι και καπνό, λουλούδια, αμυγδαλιές και ελιές, αμπέλια είχαν επίσης κεραμικά και αλιευτικές επιχειρήσεις . Οι απόγονοί τους είναι στη Χίο, τις Οινούσσες και τη Νέα Ερυθραία Αττικής. Το σημείο που πρέπει να τονιστεί είναι ότι οι νησιώτες του Αιγαίου είχαν μια συνεχή κίνηση κατοίκησης και εμπορίου με τη Μικρά Ασία. Έχτισαν εκεί παροικίες και έζησαν για λόγους εργασίας. Επέστρεψαν στα νησιά τους, όταν το έργο περατώνεται.
Οι θερινές εξοχικές κατοικίες των κατοίκων της Κάτω Παναγίας ήταν στις Ερυθρές, το σημερινό Ildir

Ένας σημαντικός χώρος στο αρχαιολογικό μουσείο της Σμύρνης είναι αφιερωμένος στην αρχαία πόλη Ερυθρές. Ευρήματα από πρόσφατες ανασκαφές περιλαμβάνουν κεραμική, μικρές προσφορές σε χαλκό και ελεφαντόδοντο από το 670 - 545 π.Χ. Τα αγάλματα από ελεφαντόδοντο είναι Κρητικού και Ροδιακού στυλ. Ένα γλυπτό κόρης βρέθηκε. Είναι ένα από τα πρώτα παραδείγματα ενός μεγάλου μαρμάρινου γλυπτού από τους αρχαίους χρόνους. Ο Παυσανίας είπε ότι οι Ερυθρές χτίστηκαν από Κρητικούς και κατοικήθηκαν από Λύκιους, Κάρες και Παμφύλιους. Η πόλη καταστράφηκε από τους Πέρσες, μετά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. Διοικήθηκε από τον 9ο αιώνα π.Χ. από την Αθήνα. Γκράφιτι σε μια κούπα είναι από τον 6ο αιώνα π.Χ. και δείχνουν ότι οι προσφορές ανήκαν στο Ναό της Αθηνάς Πολιάδος . Οι μικρές μπρούντζινες φιγούρες λιονταριών είναι από το πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ.. Μοιάζουν με το μεγάλο άγαλμα του λιονταριού από το Bayindir που βρίσκεται στο Μουσείο της Σμύρνης. Τα μικρά ευρήματα είναι τα πρώτα Ιωνικά δείγματα τύπου λιονταριού, που χρησίμευσαν ως μοντέλα για τους Ετρούσκους καλλιτέχνες (πρώιμους Ιταλούς). Τα τεχνουργήματα είναι από μια τομή στην κορυφή της Ακρόπολης των Ερυθρών .

Ο Ηρόδοτος αναφέρει στην Ιστορία του, ότι "ο Ναός της Αθηνάς Πολιάδος στις Ερυθρές ήταν γνωστος στον αρχαίο κόσμο για τις περίφημες ιέρειες γνωστές σαν η Σίβυλλα." Σύμφωνα με την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία, ήταν γυναίκες με την δωρεά των προφητικών δυνάμεων εκ μέρους του θεού Απόλλωνα. Η Ερυθραία Σίβυλλα ζωγραφίστηκε από τον Μιχαήλ Άγγελο από το 1508 - 12 σε μια τοιχογραφία από το παρεκκλήσι Καπέλα Σιξτίνα στο Βατικανό. Η πιο διάσημες Σίβυλλες ήταν αυτές των Ερυθρών και της Κύμης …….. κοντά στη Νάπολη της Ιταλίας. Η Ερυθραία Σίβυλλα πούλησε τα Σιβυλλικά βιβλία στον Ταρκίνιο τον τελευταίο βασιλιά της Ρώμης, τα οποία στεγάστηκαν στο ναό του Δία στο λόφο του Καπιτωλίου στην Ρώμη.

Erythrae –Lithri
From the article : “The lost Hellenic Communities of Tsesme province” by Catherine Tsounis in the Greek-American weekly newspaper Greek-News. January 19, 2009:

It was known as Lithri in Byzantine times and was a small village. It has Byzantine and Greek ruins. The Greek history of the village appeared finished in the 13th century, when the diocese of Erythrae was transferred to Tseme. From the 17th century, the village was reestablished. In the 1900ʼs, there were 1535 persons. In 1921, one year before the Asia Minor catastrophe, the villagers numbered 1800 persons. The ethnic composition was Greek Erythraean, immigrants from Chios and Crete. Their church of Saint Haralambos is high on a hill next to the archaeological site of Erythrae. The 17th century church of Agia Matrona is on a nearby peak. “A boyʼs school of 60 students and girlʼs school of forty students operated in the town,” said Stefanides. The merchant community of Lithri sent their best students overseas for advanced studies in Marseilles and Prague. The villagers were wealthy and had the means to send their youth overseas for study. They had many country chapels in the farm fields, where they cultivated cotton, wheat and tobacco, flowers, almond and olive trees, grape vineyards, ceramics and fishing industries. Their descendants are in Chios, Oinousses and Nea Erythrae in Attica. The point that must be stressed is that the Aegean islanders had a constant movement of habitation and trade with Asia Minor. They built colonies and lived there for work purposes. They returned to their islands when their work terminated.
In Erythrea were the summer home residences of people of the village Kato Panagia todays Tsiflik

A significant space is dedicated from the ancient city of Erythrae in the Izmir archaeological Museum. Findings from recent excavations include pottery, small offerings in bronze and ivory from 670-545 B.C. The ivory statues are of Cretan and Rhodian style. A Korean sculpture was found. It is one of the first examples of a large marble sculpture from Ancient times. Pausanias said Erythrae was built by Cretans and inhabited by Lycians, Carians and Pamphylians. The city was destroyed by the Persians after the mid 6th century B.C. It was ruled from 9th century B.C. by Athens. Graffiti on a bowl is from 6th century B.C. indicate the offerings belonged to the Temple of Athena Polis. The small lion figurines in bronze are from the first half of 6th century B.C. They resemble the large Lion statue from Bayindir that is in the Stoneworks Museum of Izmir. The small findings are the earliest Ionian examples of a lion type, that served as models for Etruscan artists (early Italians). The artifacts are from a trench on top of the Erythrae Acropolis.

Herodotus states in his History that “the Temple of Athena Polias at Erythrae was famous in the ancient world for their famous priestesses known as the Sibyl.” According to Greek and Roman mythology, they were women bestowed with prophetic powers by the God Apollo. The Erythaean Sibyl was painted by Michaelangelo from 1508-12 in a fresco from the Sistine chapel, Vatican. The famous Sibyls were the Erythraean and the Cumaean Sibyl who presided over the Apollonian oracle at Cumae, a Greek colony located near Naples, Italy. The Erythraean Sibyl sold the Sibylline books to Tarquin, the last King of Rome, that were housed in the Temple of Jupiter on Capitoline Hill in Rome.





Δευτέρα, 29 Ιουνίου 2020

Το μαντείο και η βρύση της Σίβυλλας στις Ερυθρές.
The oracle and fountain of Sibylla at Erythrae

Σύμφωνα με παραδόσεις Λυθριανών (πληροφορίες Θεόδωρος Ανδριαδάκης):
Μέσα στο φρούριο (περιτοιχισμένο χώρο των  αρχαίων Ερυθρών)  που ήταν πολύ μεγάλο, είναι και το μαντείο της Σιβύλλας. Ήταν ένα πηγάδι πολύ μεγάλο 5χ5 μέτρα. Πάνω από το στόμιο υπήρχε μιά μεγάλη πέτρα, που καθόταν στη μέση η μάντισσα και απαντούσε σε ότι την ρωτούσαν. Βρισκόταν δε κοντά στο λόφο της Αγίας Ματρώνας. Υπήρχε ακόμη κοντά στο σπίτι της ένα θέατρο και μιά βρύση, που την έλεγαν «Βρύση της Σιβύλλας».
Στοιχεία: Γιάννη Ζήκα: Αρχαία Ερυθραία



According to traditions of Lythrians (information by  Theodoros Andriadakis): Inside the fortress (walled area of ​​the ancient Erythrae) which was very large, is the oracle of Sibylla. It was a very large well 5x5 meters. Above it’s  mouth was a large stone, upon which the fortune teller was sitting  and answering whatever was asked of her. It was located near the hill of Aghia Matrona (church of saint Matrona). There was also a theater and a fountain near her house, called "Sibyl's Fountain".            

Data  by Giannis Zikas: Ancient Eythraea 

Κυριακή, 15 Μαρτίου 2020

Η Σιμώ από τις Ερυθρές, ιέρεια του Διονύσου. Simo a priestess of Dionysos from Erythrae

Γυναίκες που  συμμετείχαν σε παραδοσιακές τελετουργικές δραστηριότητες για το Διόνυσο. Η Σιμώ των Ερυθρών ιέρεια του Διόνυσου «Προστάτη της Πόλης» ανέφερε στην αφιέρωσή της ότι ήθελε να την θυμούνται τα τέκνα και οι απόγονοί της (Επιγραφή 1 Ερυθρών  201α)
Μια αφιερωματική  επιγραφή από τις Ερυθρές  που χρονολογείται στον τέταρτο ή τον τρίτο αιώνα π.Χ. δείχνει ότι μια  προτομή  θα μπορούσε επίσης να στηθεί από μια  γυναίκα του ιερατείου:
Σιμώ την [δ’έστη]σ[α] γυνή Ζωίλου Διονύσωι
[ι<ε>]ρέα πρό πόλεως Παγκρατίδεω θυγάτηρ,.
[ει]κ[ό]να με[μ] μορφής, αρετής δ’επίδειγμα και όλβου,
αθ]άνατον μνήμην παισί τε και προγόνοις


Το κείμενο, και ειδικότερα η έκφραση [ι <ε>] ρέας προ πόλεως, προκάλεσε μεγάλη σύγχυση. Όπως και όλοι οι άλλοι οι Merkelbach και Strauber στην πρόσφατη έκδοση τους του  επιγράμματος, πιθανότατα σωστά, υποθέτουν ότι η Σιμώ  ήταν ιέρεια του Διονύσου, ερμηνεύοντας επιπλέον  το «πρό πόλεως» με καθαρά χωροταξική έννοια, και θεωρούν τη Σιμώ ως «Επικεφαλή (υπεύθυνη) των Διονυσιακών υπαίθριων  εκδηλώσεων».  Ωστόσο, όπως έδειξαν πειστικά οι Jeanne και Louis Robert, ο τύπος «ιερέας προ πόλεως» σπάνια έχει ένα ιδιαίτερο νόημα, αλλά συνήθως αναφέρεται στην ιεροσύνη σε μια δημόσια λατρεία που χρηματοδοτείται από την πόλη.  Σε αυτό το τελευταίο, η εικονιστική  έννοια, «προ πόλεως»,  ορίζει τη Σιμώ  ως ιέρεια σε μια λαϊκή  λατρεία  σε αντίθεση με τις λατρείες που καθιερώνονται και διευθύνονται από άλλες ομάδες ή άτομα. Σε σχέση με το θεώνυμο, η έκφραση “προ πόλεως” συχνά αναφέρεται στην προστάτιδα  θεότητα της πόλης, αλλά αυτό δεν ισχύει στην προκειμένη περίπτωση. Επομένως, μια μετάφραση του επιγράμματος θα μπορούσε να γίνει ως εξής:
«Η Σιμώ  σύζυγος του Ζωίλου, ιέρεια της  πόλης, κόρη του Παγκρατίδη, δημιούργησα αυτό το είδωλο της  ομορφιάς και πρότυπο της  αριστείας και του πλούτου, για το Διόνυσο ως αιώνιο ενθύμιο  για τα τέκνα και τους απογόνους μου"



Ως ιέρεια του Διόνυσου, η Σιμώ  δεν εξυπηρετούσε μία από τις  προστάτιδες θεότητες των Ερυθραίων. Ακόμη και λόγω των  κωμικών, μουσικών αγώνων και αγώνων δράματος που συνδεόταν  με τη λατρεία του θεού, οι διονυσιακές γιορτές απολάμβαναν τεράστια δημοτικότητα σε πολλές ελληνικές πόλεις. Ότι αυτό συνέβαινε και στις Ερυθρές, υποδηλώνεται από το γεγονός ότι το ιερό του Διονύσου ήταν εφοδιασμένο  με ένα πέτρινο θέατρο στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ.  Επιπλέον, κατά τον τρίτο αιώνα ο Διόνυσος εμφανίζεται εμφανώς στα νομίσματα των Ερυθρών. Την ίδια περίοδο εορταζόταν τα Σελεύκεια  στο θέατρο σε σχέση με τα Διονύσια.  Τα Σελεύκεια τιμώντας  το βασιλιά Σέλευκο τον Α, προφανώς εόρταζαν την  απελευθέρωση των Ερυθρών  από την κυριαρχία του Λυσιμάχου μετά τη μάχη του Κουροπεδίου* το 281 π.Χ. Επιπλέον, όπως έδειξε ο Christian Habicht, οι  νεοϊδρυθείσες εορτές αγώνων  που τιμούσαν τους ελληνιστικούς ηγέτες ήταν συνήθως συνδεδεμένες  με την πιο σημαντική εορτή  μιας συγκεκριμένης πόλης. Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι τα  Διονύσια είχαν   ήδη εξέχουσα θέση στις Ερυθρές στο τέλος του  4ου  αι. και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σύνδεση με τα Σελεύκεια συνέβαλε περαιτέρω στη σημασία της εορτής. Είναι πολύ πιθανό ότι η Σιμώ, ως ιέρεια της λατρείας του Διονύσου, ενήργησε σε αυτό το πλαίσιο. Το παράδειγμα της Ερυθραίας έχει ήδη διασαφηνίσει το σημαντικό ρόλο που έπαιξαν οι  Διονυσιακές εορτές  στην ελληνιστική περίοδο
Στοιχεία: Μετάφραση μου από το «Πόλεις και Ιερείς: Προσωπική  λατρεία στη Μικρά Ασία και τα νησιά του Αιγαίου από την ελληνιστική περίοδο».  Επιμέλεια από την  Marietta Horster και την Anja Klӧckner
Τα excursions and picnics in the countryside παρέφρασα ως υπαίθριες εκδηλώσεις.



Όταν η Σιμώ σύζυγος του Ζωίλου έστησε  τη δική της προτομή στις Ερυθρές  στον τέταρτο ή τρίτο αιώνα π.Χ., ήταν σαφής για τους λόγους για τους οποίους αφιέρωσε το μνημείο και για τα επιδιωκόμενα  αποτελέσματα.  Το είδωλο ήταν μια απεικόνιση, που καταδεικνύει  ουσιαστικά -και την διαχρονικότητα-της ομορφιάς  και της αρετής της Σιμώ. Το ίδιο το μνημείο ήταν απτή, φυσική απόδειξη του μεγάλου πλούτου της Σιμώ  - στα τέλη του 4ου αιώνα. Μια χάλκινη προτομή η οποία θα μπορούσε να κόστιζε  3.000 δρχ., ένα σημαντικό χρηματικό ποσό για να επενδύσει σε ένα αντικείμενο που ουσιαστικά ήταν άχρηστο. Η βαριά πέτρινη βάση πάνω στην οποία στεκόταν  το άγαλμα και το ίδιο το άγαλμα - ένα ζωντανό κομμάτι από μέταλλο ή μάρμαρο - ήταν η καλύτερη εξασφάλιση ενάντια στην απώλεια της μνήμης κάποιου, ένα συναίσθημα που εκφράστηκε σαφώς στην επιγραφή του αγάλματος. Το άγαλμα θα εξακολουθούσε να στέκεται πάνω στη βάση του πολύ καιρό μετά από την αναχώρηση του απεικονιζόμενου, μια αθάνατη και σταθερή  υπενθύμιση  στους απογόνους  κάποιου (και οιουδήποτε άλλου που σταματούσε για να  το δει) της ανύπαρκτης  παρουσίας του. Η Σιμώ  προπορευόταν και με άλλους τρόπους. Η παράδοση της δημιουργίας αναθηματικών γυναικείων  προτομών,  είχε μόλις ξεκίνησε τον 4ο αι. και έτσι το άγαλμα της  είναι ένα πρώιμο παράδειγμα αυτής της νέας τάσης στις αφιερώσεις. Στην πραγματικότητα, αν η επιγραφή είναι σωστά χρονολογημένη στον 4ο αι.  ήταν επίσης μια από τις πρώτες γυναίκες που αφιέρωσαν τη δική της προτομή  ή τουλάχιστον μια από τις πρώτες που μας είπε ότι το έκανε. (Στοιχεία από το:Η γυναικεία προτομή  στον ελληνικό κόσμο της Sheila Dillon. μετάφραση δική μου)
*Η μάχη στο Κούρου πεδίον (281 π.Χ.) ήταν η τελική σύγκρουση μεταξύ δύο από τους Διαδόχους του Μ.Αλεξάνδρου, του Σελεύκου Α και του Λυσίμαχου.

Μετά τη μάχη της Ιψού το  301 π.Χ., ο Σέλευκος με τον Λυσίμαχο και τους υπόλοιπους Διαδόχους μοιράστηκαν το κράτος του  Αντίγονου Α.  Ο Λυσίμαχος, μετά και από τη νίκη του επί του γιου του Αντίγονου, Δημητρίου Πολιορκητή κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος της Μικρά Ασίαςκαι έγινε ο ισχυρότερος από τους Διαδόχους. Όμως, οι σχέσεις του με τον Σέλευκο δεν ήταν καλές και, μετά την οριστική ήττα του Δημητρίου, έπαψε να υπάρχει κάθε λόγος συμμαχίας μεταξύ τους.  Το 281 π.Χ., ήταν σε εξέλιξη ενδοδυναστική διαμάχη στο κράτος του Λυσιμάχου. Ανώτατοι αξιωματικοί του στασίασαν και πολλές μικρασιατικές πόλεις επαναστάτησαν εναντίον του. Ο Σέλευκος δεν έχασε την ευκαιρία. Εισέβαλλε στην επικράτεια του Λυσιμάχου και, χωρίς να συναντήσει σοβαρή αντίσταση, έφτασε μέχρι τις Σάρδεις της Λυδίας των οποίων η φρουρά παραδόθηκε. Εν τω μεταξύ, έφτασε στη Λυδία και ο Λυσίμαχος με το στρατό του. Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στο
Κούρου πεδίον, την πεδιάδα που βρισκόταν προς βορρά της πόλης Μαγνησία, κοντά στο όρος Σίπυλο. Νικητής βγήκε ο Σέλευκος και ο Λυσίμαχος σκοτώθηκε και ο στρατός του παραδόθηκε.
Η μάχη αυτή σήμανε το τέλος του κράτους του Λυσιμάχου, με τα μικρασιατικά εδάφη του να περιέρχονται στο κράτος των Σελευκιδών.

Women participated in traditional ritual activities for Dionysus. Simo of Erythrai a priestess of Dionysus “Protector of the Polis” said in her dedication that she wanted to be remembered by her children and descendants (1 Erythrai 201a)

Data: Cities and Priests: Cult Personnel in Asia Minor and the Aegean Islands from the Hellenistic period: Edited by Marietta Horster and Anja Klӧckner

A dedicatory inscription from Erythrai dated to the fourth or early third century BCE shows that a portrait statue could also be established by a priestly woman herself

Σιμώ την [δ’έστη]σ[α] γυνή Ζωίλου Διονύσωι
[ι<ε>]ρέα πρό πόλεως Παγκρατίδεω θυγάτηρ,.
[ει]κ[ό]να με[μ] μορφής, αρετής δ’επίδειγμα και όλβου,
αθ]άνατον μνήμην παισί τε και προγόνοις

The text, in particular the expression [ι<ε>]ρέα προ πόλεως, has caused considerable confusion” . Like any others Merkelbach and Strauber in their recent edition of the epigram, probably correctly assume that Simo was a priestess of Dionysos, in addition interpreting πρό πόλεως  in the purely spatial sense, they think of Simo as “Leiterin den Dionysischen Ausfüge und Pickncks auf dem Lande”, thus in charge of the Dionysiac excursions and picnics in the countryside.  However, as  Jeanne and Louis Robert have convincingly shown, the formula ιερεύς προ πόλεως rarely has a special meaning, but usually refers to priesthood in a public cult financed by the polis. In this latter, figurative sense, προ πόλεως, designates Simo as priestess in a civic cult in contrast to cults established and run by other groups or individuals. In connection with the theonym, the expression πρό πόλεως frequently refers to the patron deity of the polis, but this is clearly not the case here. A translation of the epigram could thus run as follows:

“I Simo,  wife of Zoilos, priestess of the city, daughter of Pankratides, have created this image of beauty and example of excellence and wealth, for Dionysos as an eternal memento for my children and children’s children” 


As a priestess of Dionysos, Simo did not serve one of the  patron deities of Erythrai..
Still due to the dramatic, comic of musical agones linked to the cult of the god, Dionysiac festivals enjoyed enormous popularity in many Greek cities. That this was the case in Erythrai, too, is indicated by the fact that the sanctuary of Dionysos was equipped with a stone theater in the late fourth century BCE. In addition, during the third century Dionysos prominently appears on the coins of Erythrai. During the same period the festival of the Seleukeia was celebrated in the theater in connection with the Dionysia . The Seleukeia, honoring king Seleukos I, probably commemorated the liberation of Erythrai from the rule of Lysimachos after the battle of Kouropedion*  in 281 BC. Furthermore, as Christian Habicht has shown, newly established festivals agones honoring Hellenistic rulers were usually attached to the most prominent existing festival of a given city. All this suggests that the Dionysia already played an eminent role at Erythrai at last from the later 4th c. onward, and there can be no doubt that the association with the Seleukeia further contributed to the importance of the festival. It is highly probable that Simo, as priestess of the civic cult of Dionysos, acted in this context. The example of Erythrai has already elucidated the important role Dionysiac festivals played in the Hellenistic period 

Data: The Female Portrait Statue in the Greek World by  Sheila Dillon



When Simo wife of Zoilos set up her own portrait statue in Erythrae in A.M,  in the fourth or third century BCE she was explicit about her reasons for dedicating the monument, and the effects intended it to have. The image was an eikon, a likeness, which demonstrate virtually –and perpetuity-Simo’s beauty and virtue. The monument itself was tangible, physical proof of Simo’s great wealth –in the late fourth century . a bronze portrait statue, which this may well have been, cost 3.000 drachmas, a significant sum of money to invest in an object that was in essence useless. The heavy stone base on which the statue stood  and the statue itself – a life size hunk of metal or marble-were however, the best insurance against the loss of one’s memory, a sentiment plainly expressed in the statue’s inscription. the statue would still be there standing on it’s base long after the subject was gone, an immortal and immovable reminder to one’s ancestors (and anyone else who stopped to see it) of an individual’s now absent presence. Simo was forward-thinking in other ways as well. The tradition of setting up votive portrait statues of women had, as we shall see, only begun in the 4th c. and thus Simo’s statue is an early example of this new trend in dedications. In fact if the inscription is correctly dated to the 4th c. she was also one of the first women to dedicate her own portrait statue, or at least one  of the first to tell us she did so  

*The Battle of Corupedium, also called Corupedion or Curupedion (Κύρου πεδίον or Κόρου πεδίον, "the plain of Kyros or Koros") was the last battle between the Diadochi, the rival successors to Alexander the Great. It was fought in 281 BC between the armies of Lysimachus and Seleucus I Nicator. Lysimachus had ruled Thrace for decades and parts of Asia Minor ever since the battle f Ipsus  Recently he had finally gained control over Macedon. Seleucus ruled the Seleucid Empire. Almost nothing is known about the battle itself save that Seleucus won the battle. Lysimachus died during the fighting. According to Memnon of Heraclea’s history Lysimachus was killed by a javelin thrown by Malacon, a Heracleian soldier serving under Seleucus.

Although the victory gave Seleucus nominal control over nearly every part of Alexander's empire, save the Prolemaic Kingdom of Egypt, his victory was short-lived. After crossing the Hellespont to take possession of Lysimachus' European holdings not long after the battle, Seleucus was assassinated by Ptolemy Keraunos

Πέμπτη, 12 Μαρτίου 2020

Sibyl of Erythraea. H Σίβυλλα των Ερυθρών

Η Σίβυλλα των Ερυθρών σε σχέδιο του Ολλανδού Ζan luyken, Timotheus ten Hoorn  που δημιουργήθηκε στο Άμστερνταμ το 1684.
A drawing of Erythraean Sibyl by Ζan luyken, Timotheus ten Hoorn from Amsterdam created during 1684



Η Ερυθραία Σίβυλλα από τον ιταλό καλλιτέχνη  Maccari, Leopoldo1850-1894;.Σχέδιο, πένα και μαύρη μελάνη πάνω σε ίχνη γραφίτη σε ελαφρά τετράγωνο χαρτί με ίχνη κλίμακας. Απόκτηση: αγοράστηκε από το Συνδικάτο  του Μουσείου Fitzwilliam, 1875

Sibylla Erythraea by Maccari, Leopoldo, draughtsman - Italian artist, 1850-1894?; Drawing, pen and black ink over traces of graphite on lightly squared paper with traces of a scale; Acquisition: bought by The Syndicate of the Fitzwilliam Museum, 1875


Παρασκευή, 8 Νοεμβρίου 2019

Ανασκαφές στις Ερυθρές. Excavations at Erythrae

Οι Ερυθρές στη βάση δεδομένων του προγράμματος “αρχαιολογικοί χώροι της Τουρκίας”

Το πρόγραμμα «αρχαιολογικοί χώροι  της Τουρκίας» δημιουργήθηκε για να οικοδομήσει
μια χρονολογική απογραφή των ευρημάτων για την πολιτιστική κληρονομιά της Τουρκίας – σημαντική συνιστώσα των  θέσεων της παγκόσμιας κληρονομιάς – και να μοιραστεί αυτές τις πληροφορίες με τη διεθνή κοινότητα.
Ο κεντρικός στόχος του έργου TAY Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri Projesi  είναι να τεκμηριώσει πλήρως όλους τους αρχαιολογικούς οικισμούς στην Τουρκία (όπως  τύμβους, μνημεία,  νεκροταφεία κλπ.).
Ερυθραί
Τοποθεσία: Βρίσκονται στο χωριό Ildiri (Ιλντιρί  στο παλιό Λυθρί)  της επαρχίας Alaçati Αλατσάτων, 20 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της επαρχίας Çesme Τσεσμέ  στη Σμύρνη

Γεωγραφία και Περιβάλλον: Ιδρύθηκε σε μια ακτή όπου μέρος της  φέρει το όνομα Λεόποδον  μέσα σε ένα κόλπο που οριοθετείται από το ακρωτήριο Κορύνη Coryne στα βορειοδυτικά (Teke/ Çolak), το ακρωτήρι  Μεσάτη στα νοτιοανατολικά. Βρίσκεται μπροστά σε τέσσερα μικρά νησιά, που ονομάζονται Ίπποι  κατά την αρχαιότητα, γνωστά σήμερα ως Karaada (Μαυρονήσι), Tavsan Island (Λαγονήσι), Yassiada (επίπεδο νησί)  και Orak Island (Δρεπανονήσι ).

Ιστορία:
Έρευνα και Ανασκαφή: Οι  Ερυθρές  ήταν αντικείμενο αρχαιολογικών τοπογραφικών ερευνών και μελετών που ξεκίνησαν στις αρχές του 18ου αιώνα. Ο Chandler (Τσάντλερ) ανακάλυψε τον αρχαίο οικισμό στις αρχές του 19ου αιώνα, ακολουθούμενος από επιστήμονες και εξερευνητές όπως οι Hamilton, Texier, Waddington, Buresch, Boechk, Weber και JM Cook, οι οποίοι διεξήγαγαν έρευνες και μελέτες στον αρχαίο οικισμό. Ο διευθυντής του Μουσείου της Σμύρνης, Hakki  Gültekin πριν από το 1965, και στη συνέχεια οι Gültekin και Akurgal (Εκρέμ Ακουργκάλ) ήταν οι επιστήμονες που πραγματοποίησαν ανασκαφές στην πόλη  (Bayburtluoğlu 1975: 19-22). Η πρώτη  καμπάνια στις Ερυθρές απραγματοποιήθηκε το 1964 υπό την καθοδήγηση του Ε. Akurgal και οι ανασκαφές διήρκεσαν μέχρι το 1975  με διαλείμματα, στη συνέχεια επαναλήφθηκαν το 1977 και πάλι υπό την καθοδήγηση του Akurgal και διήρκεσαν μέχρι το 1983 χωρίς διακοπή. Βυθομετρήσεις πραγματοποιήθηκαν το 1988 υπό την διεύθυνση  του Ömer  Özyigit. Οι έρευνες που ξεκίνησε από τoν  Coşkun Özgünel από το Πανεπιστήμιο της Άγκυρας το 2003 διήρκεσαν τρία χρόνια. Οι ανασκαφές συνεχίστηκαν το 2006 με την άδεια του Υπουργείου Πολιτισμού. Αυτές οι ανασκαφές διεξάγονται από την  Aϊσε Γκιούλ Ακαλίν AG Akalin ( [Akalin 2008: 299].

Στρωματογραφία:
Μικρά ευρήματα:

Αρχιτεκτονική:  Οι ανασκαφές του 1979 απέφεραν ένα σημαντικό τμήμα των βόρειων και δυτικών τοίχων  του βάθρου του Ναού της Αθηνάς. Τα βόρεια και δυτικά βάθρα του ναού κατασκευάστηκαν στο σύνολό του κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., ενώ ο ανατολικός τοίχος βάθρου κατασκευάστηκε κατά τον 6ο αιώνα π.Χ.  Δεν βρέθηκαν ίχνη του βάθρου του νότιου τοίχου Οι στρωματογραφικές μελέτες που έγιναν στο ναό έδειξαν ότι ο ναός καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά το 545 π.Χ., και στη συνέχεια ανοικοδομήθηκε και ενισχύθηκε γύρω στο 530 π.Χ. Η δυτική πλευρά του ναού διευρύνθηκε και περιβάλλεται από ένα τοίχωμα του τεμένους κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου (Akurgal 1981: 31). Τείχη βρέθηκαν στην τάφρο 1 σε βάθος 50 εκατοστών κάτω από το έδαφος ως αποτέλεσμα της καμπάνιας του 1988. Σύμφωνα με αυτήν, εντοπίστηκε  ένα βυζαντινό τείχος σε ύψος 0,33 μ. και ρωμαϊκό τείχος σε ύψος  0,14 μ. και επίπεδο Κλασικής Περιόδου σε ύψος  0,05 μ. Το ρωμαϊκό τείχος ανακαλύφθηκε σε βάθος 30-35 εκ. στις τάφρους 2, 3 και 4 ενώ το τοίχωμα της Κλασικής Περιόδου ανακαλύφθηκε σε βάθος 75 εκ.. Το ρωμαϊκό τείχος αποκαλύφθηκε σε βάθος 60 εκατοστών στις τάφρους 7 και 9, ενώ τα εκτεταμένα θραύσματα  της Ύστερης Κλασικής – πρώιμης Ελληνιστικής περιόδου συναντήθηκαν σε βάθος 130 εκατοστών. Οι τάφροι 5 και 6  απέδωσαν ραύσματα της Ρωμαϊκής περιόδου σε βάθος 60 εκατοστών και βρέθηκε περαιτέρω εκτεταμένη αγγειοπλαστική κλασσικής περιόδου στο επίπεδο της θάλασσας. Το τείχος της Κλασικής Περιόδου βρέθηκε135 cm κάτω και σε ύψος  0,45 μ. στην τάφρο 11, και στο βαθύτερο σημείο της ιδίας τάφρου σε ύψος 0,3 μ. βρέθηκαν θραύσματα σαρκοφάγων από τον 6ο αιώνα π.Χ. Ένας τοίχος ανακαλύφθηκε σε ύψος  2 μ. στην τάφρο 12, που πιθανώς ανήκε στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. (Özyigit 1990: 127-130).
Κατά τη διάρκεια των μελετών του 2011, στην τάφρο με αριθμό CT11-011, το τμήμα στο οποίο ο τοίχος με κονίαμα λάσπης  σχηματίζει γωνία προς βορρά έχει καταστραφεί. Θεωρείται ότι αυτό το 2 μ. ψηλό τοίχωμα ανήκει στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (ΠΕΧ).Ένας μεγάλος αριθμός από θραύσματα της ΠΕΧ συλλέχθηκαν μπροστά από τον τοίχο

Κεραμική: Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν το 1988 αποκάλυψαν τοίχους  κτιρίων από την κλασική περίοδο μαζί με κεραμική της ίδιας περιόδου. Επίσης, κατά τη διάρκεια των ίδιων ανασκαφών βρέθηκε θραύσμα σαρκοφάγου του 6ου αιώνα π.Χ., διακοσμημένο με ιωνικό  κυμάτιον στην τάφρο 11 (Özyigit 1990: 127-130).

Γλυπτική/ανάγλυφα:  Πολλά πήλινα αγαλματίδια ανακαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές που έγιναν από το 1965. Τα περισσότερα από αυτά φέρουν απεικονίσεις ανθρώπων και ζώων, που χρονολογούνται από την Αρχαϊκή περίοδο. Τα ανθρώπινα αγαλματίδια χωρίζονται σε: όρθια ή καθήμενα κεραμικά  γυναικεία ειδώλια με και χωρίς πόλο [Bayburtluoglu 1997: 3].
Επίσης βρέθηκαν δείγματα που απεικονίζουν μυθολογικές μορφές  και ζώα. Εκτός από τα αγαλματίδια όπως οι πάπιες και οι κύκνοι που παρατηρούνται συνήθως σε κάθε θέση  βρέθηκε επίσης ένα αγαλματίδιο αλόγου υπο-γεωμετρικής περιόδου [Bayburtluoglu 1997: 8].
Τα υπόλοιπα δείγματα εκτός από το αγαλματίδιο του αλόγου ανήκουν στην Αρχαϊκή Περίοδο, τα οποία περιλαμβάνουν απεικόνιση αιγών, αγριόχοιρου, προβατοειδών και λιονταριών [Bayburtluoglu1997: 8-9].
Υπάρχουν επίσης 3 ρυτά  με τη μορφή σειρήνων, τα οποία δεν ήταν τόσο καλά διατηρημένα [Bayburtluoglu 1997: 9-10]. Μεταξύ άλλων κεραμικών που βρέθηκαν στις Ερυθρές  είναι σαρκοφάγοι με ανάγλυφες διακοσμήσεις, οι οποίες διαφέρουν από εκείνες των Κλαζομενών  [Bayburtluoglu 1997: 24-27]. Κατά τη διάρκεια των μελετών του 2011, βρέθηκαν θραύσματα αγγείων που χρονολογούνται στη Γεωμετρική Περίοδο,  εντός της σειράς τοίχων της τάφρου CT11-008, στην περιοχή μεταξύ του τοίχου D2 και D3.  Θραύσματα γεωμετρικής περιόδου, θραύσματα με  ανατολίζουσες φιγούρες και κεραμικά από τη Χίο  βρέθηκαν μαζί στην περιοχή μεταξύ των τοίχων  D3 και D5. Στα βαθύτερα επίπεδα, παρατηρήθηκαν και  θραύσματα της ΠΕΧ. Τα θραύσματα αγγείων που ανήκουν στην ΠΕΧ και τη Γεωμετρική Περίοδο, καθώς και μερικά λαμπερά λουστραρισμένα αττικά κεραμικά ανακτήθηκαν μέσα στο πηλό που γέμιζε  την τάφρο T11-011.

Νομίσματα: Τα πρώτα νομίσματα της πόλης ήταν τα νομίσματα από ήλεκτρο χωρίς επιγραφές και ανήκαν στον 7ο αιώνα π.Χ. και νωρίτερα. Ένα νόμισμα χτυπημένο στα φοινικικά πρότυπα φέρει ένα αστρόμορφο άνθος   στην εμπρόσθια όψη και ένα σταυρό ή ένα ακανόνιστο  κομμένο τετράπλευρο στο πίσω μέρος. Τα ίδια νομίσματα κόπηκαν  στα πρότυπα αυτών της Μιλήτου χρησιμοποιώντας το ασήμι. Μια απεικόνιση του Ηρακλή φαίνεται στα  νομίσματα του 5ου και 4ου π.Χ. αιώνα [Bayburtluoğlu 1975: 23-25].

Ερμηνεία και χρονολόγηση: Τόσο κατά τη διάρκεια της καμπάνιας του 1979 όσο και σε αυτές που ακολούθησαν, ο Ναός της Αθηνάς αντιπροσώπευε το παλαιότερο κτίριο της πόλης (το 8ο και το δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ.). Τα θραύσματα των σαρκοφάγων από τερακότα που βρέθηκαν ανήκουν στον 6ο αιώνα π.Χ. Επιπλέον, φαίνεται ότι η πόλη είχε κατοικηθεί από την Κλασική Περίοδο μέχρι τη Βυζαντινή περίοδο.

                                                                                                                 
Excavations at Erythrae
Erythrae at database of  Archaeological Settlements of turkey  project

The (Archaeological Settlements of  Τurkey  project) was set up to build a chronological inventory of findings for the cultural heritage of Turkey - an important component of World Heritage sites - and to share this information with the international community.
TAY project's central aim is to thoroughly document all archaeological settlements within Turkey (such as mounds, monuments, tumuli, cemeteries, etc.).

TAY Projesi, Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri Projesi is an a archeological database.  The archaeological settlements  of Turkey.

Erythrai
Location: It is situated in the Ildiri Village of the Alaçati Subdistrict, 20 km northeast of the Çesme District in Izmir [Sevin 2001a:255].

Geography and Environment: It was founded on a shore where part of the coast bore the name of Leopodon (lion's foot) within a gulf delimited by Cape Coryne to the northwest (Teke/Çolak), Cape Mesate (Top) to the southeast. It is situated facing four small islands, called Hippi during the ancient period, currently known as Karaada, Tavsan Island, Yassiada and Orak Island [Sevin 2001a:90].

History: Research and Excavation: Erythrai was subject to archaeological surveys and investigations starting in early 18th century. Chandler discovered the ancient settlement in early 19th century, followed by scientists and explorers such as Hamilton, Texier, Waddington, Buresch, Boechk, Weber and J.M. Cook who conducted surveys and studies in the ancient settlement. The director of the Izmir Museum, H. Gültekin before 1965, and then Gültekin and Akurgal were the scientists who conducted excavations in the city [Bayburtluoğlu 1975:19-22]. The first campaign at Erythrai took place in 1964 under the direction of E. Akurgal and excavations lasted until 1975 at intervals, then resumed in 1977 again under the direction of Akurgal and lasted until 1983 without interruption. Soundings were conducted in 1988 under the direction of Ö. Özyigit. The surveys initiated by Coşkun Özgünel from Ankara University in 2003 lasted three years. The excavations were resumed in 2006 by the authorization of the Ministry of Culture. These excavations are conducted by A.G. Akalin [Akalin 2008:299].

Stratigraphy: Small Finds: 

Architecture: Τhe 1979 excavations yielded an important portion of the northern and western podium walls of the Athena Temple. The northern and western podium walls of the temple were constructed as a whole during the 8th century BC while the easten podium wall was constructed during the 6th century BC. No traces of the southern podium wall were found. The stratigraphical studies carried out in the temple showed that the temple was almost entirely destroyed in 545 BC, and then rebuilt and reinforced around 530 BC. The western side of the temple was enlarged and enclosed by a temenos wall during this period [Akurgal 1981:31]. Walls were encountered in trench 1 at 50 cm depth under the ground as a result of the 1988 campaign. According to this, a Byzantine wall was identified at an altitude of 0.33 m, and a Roman wall at an altitude of 0.14 m and a Classical Period level at at altitude of 0.05 m. The Roman wall was unearthed at 30-35 cm depth in trenches 2, 3 and 4 while the Classical Period wall was unearthed at 75 cm depth. The Roman Wall was unearthed at 60 cm depth in trenches 7 and 9 while intense Late Classical - Early Hellenistic Period sherds were encountered at 130 cm depth. The trenches 5 and 6 yielded Roman Period sherds at 60 cm depth, and further extensive Classical Period pottery were found at sea level. The Classical Period wall was found 135 cm below at and altitude of 0.45 m in trench 11, and fragments of terra cotta sarcophagi from the 6th century BC were found at the deepest point of the same trench at an altitude of 0.3 m. A wall was unearthed at and altitude of 2 m in trench 12, presumably belonging to the first half of the 5th century BC [Özyigit 1990:127-130]. During the 2011 studies, in the trench numbered CT11-011, the section where the wall with loam mortar angles towards the north has been damaged. It is thought that this 2 m high wall belong to EBA. A great number of EBA sherds were collected in front of the wall.

Pottery: The excavations conducted in 1988 revealed building walls from the Classical Period along with pottery of the same period. Also, fragment of a 6th century BC sarcophagus decorated with Ionian Kymation in trench 11 was found during the same excavations [Özyigit 1990:127-130].

Sculpture/Relief: Many terra cotta statuettes were unearthed during excavations conducted since 1965. Most of them bear human and animal depictions, dating from the Archaic Period. The human statuettes are divided into; standing and sitting terracotta female figurines with and without polos [Bayburtluoglu 1997:3]. Also found are samples depicting mythological characters and animals. In addition to statuettes such as ducks and swans commonly observed at every site, one Sub-Geometric period horse statuette was also found [Bayburtluoglu 1997:8]. The remaining samples except the horse statuette belong to the Archaic Period, which include goat, boar, sheep owl and lion depictions [Bayburtluoglu1997:8-9]. There are also 3 rythons in the form of sirens, which were not so well preserved [Bayburtluoglu 1997:9-10]. Among other terracotta artifacts found in Erythrai are sarcophagi with decorations in relief, which are distinct from the ones at Klazomenai [Bayburtluoglu 1997:24-27]. During the 2011 studies, potsherds dated to Geometric Period were found inside the series of walls in Trench CT11-008, in the area between the wall of D2 and D3. Geometric Period sherds, sherds with Orientalizing figure and Chios wares were found together in the area between the wallf of D3 and D5. In the deeper levels, EBA sherds were seen as well. Potsherds belonging to EBA and Geometric Period as well as a few bright burnished Attic ceramics were recovered within the clay fill of Trench CT11-011.

Coin:The first coins of the city were the electron coins without inscriptions and they belonged to the 7th century BC and earlier. A coin struck on the Phoenician standards bears a star shaped flower on the obverse, and a cross or an irregular quadratum incisum on the reverse. Same type of coins were struck in Milesian standards using silver. A depiction of Heracles is seen on the 5th and 4th BC coins [Bayburtluoğlu 1975:23-25].

Interpretation and Dating: Both during the 1979 campaign and the following campaigns, the Athena Temple represented the earliest building of the city (the 8th-second half of the 7th century BC). The fragments of terracotta sarcophagi unearthed belong to the 6th century BC. Furthermore, it seems that the city had been inhabited from the Classical Period until the Byzantine Period.

Ekrem Akurgal


Δευτέρα, 4 Νοεμβρίου 2019

Η Ερυθραία Σίβυλλα από τον ναό του αγίου Δομινίκου στο Καστελβετράνο της Σικελίας. Erythraean Sibyl in a stucco image from the church of San Domenico in Castelvetrano. Sicily.

Η Ερυθραία Σίβυλλα από το μεγαλοπρεπή ναό του αγίου Δομινίκου στην πόλη Καστελβετράνο  της περιοχής Τράπανι της  Σικελίας


Erythraean Sibyl in a stucco image, from the magnificent Chiesa di San Domenico in Castelvetrano a town in the province of Trapani Sicily.The Erythraean Sibyl prophesied the Trojan War.




Σάββατο, 26 Οκτωβρίου 2019

Γιώργος Βουβούτσης. Ένας Λυθριανός που έπεσε ηρωικά μαχόμενος στα βουνά της Κλεισούρας. George Vouvoutsis. A Lythrian who fell heroically fighting in the mountains of Kleisoura.


Ο Γιώργος Βουβούτσης γεννήθηκε στο Λύθρι. Μετά την καταστροφή της Μικράς Ασίας η οικογένειά του ήρθε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στη Νέα Ερυθραία Μετά την κήρυξη πολέμου από τη φασιστική Ιταλία, κατατάχτηκε στο στρατό και πήγε στο μέτωπο. Συμμετείχε σε όλες τις μάχες, αλλά σκοτώθηκε στις 27 Δεκεμβρίου στην Κλησούρα κατά τη διάρκεια μιας αεροπορικής επίθεσης.


George Vouvoutsis was born in Lythri.  After the  Asia Minor’s disaster his family flee to free part of  Greece, and  was established at Nea Erythraia, where they were among the first inhabitants.  After the declaration of war against Greece by fascistic Italy, he joined the army and went to the front. He took part in all the battles but was killed on December 27 in Kleisura during a heavy air attack by the Italian air force.

Άρθρο από τη σειρά: Η Μηχανή του χρόνου  
Η άγνωστη ιστορία του στρατιώτη που σκοτώθηκε λίγο πριν δει τη φωτογραφία με τα τρία παιδιά του...
Από την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου τον Οκτώβριο του 1940 μέχρι και τον Απρίλιο του 1941, οκτώ χιλιάδες στρατιώτες και αξιωματικοί, που σκοτώθηκαν στα πεδία μάχης παραμένουν έως σήμερα άταφοι στις χαράδρες και στα βουνά της Αλβανίας. Οι οικογένειές τους ακόμα τους μνημονεύουν και αναζητούν τα οστά τους. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Γιώργος Βουβούτσης, που σκοτώθηκε στην Κλεισούρα. Στο τελευταίο του γράμμα ζητούσε μια φωτογραφία με τα τρία του παιδιά....
Παραμονές Χριστουγέννων έστειλε το τελευταίο γράμμα από το μέτωπο. Ζητούσε από την σύζυγό του Σοφία να του στείλει μια φωτογραφία με όλη την οικογένεια. Ήθελε να έχει κοντά του, τα τρία του παιδιά. Είχε δύο κορίτσια, την Μαρίτσα, την Υπατία και τον μικρό Γιάννη που τότε ήταν μόλις δύο ετών. Η φωτογράφηση το 1940 δεν ήταν μια αυτονόητη διαδικασία, αλλά η οικογένεια έσπευσε να βρει φωτογράφο και να ποζάρουν όλοι μαζί.  Στη συνέχεια τη ταχυδρόμησαν την φωτογραφία και περίμεναν την απάντησή του....




Εκατοντάδες γράμματα πήγαν και ήρθαν εκείνους τους μήνες από το μέτωπο. Το στρατιωτικό ταχυδρομείο διεκπεραίωνε καθημερινά ένα τεράστιο όγκο αλληλογραφίας. Μάταια όμως η οικογένεια περίμενε γράμμα από το μέτωπο. Ο Βουβούτσης είχε σκοτωθεί. Όπως περιέγραψε μετά τον πόλεμο, ο συμπολεμιστής του Γιώργος Κατσάφαρος, κατά την διάρκεια της μάχης μια οβίδα εξερράγη μπροστά στον στρατιώτη και τον τραυμάτισε θανάσιμα. Σύμφωνα με μια άλλη μαρτυρία, ένας από τους φίλους του τον ανέσυρε ημιθανή και τον μετέφερε στο πρόχειρο ορεινό χειρουργείο, όπου αργότερα ξεψύχησε.
Ο Κατσάφαρος διηγείτο με συγκίνηση στους οικείους του πως ο συντοπίτης του έπεσε μπροστά του αιμόφυρτος και με απόγνωση φώναξε δυνατά «έπεσε ο Βουβούτσης» για να τον ακούσουν και οι υπόλοιποι. Ο ερυθραιώτης στρατιώτης ετάφη το ίδιο βράδυ σε ένα ομαδικό τάφο μαζί με άλλους δέκα πεσόντες στο πεδίο της μάχης. Προστέθηκε στα μεγάλη λίστα του Άγνωστου Στρατιώτη του 40....
Μόνο στις μάχες της Κλεισούρας τον Ιανουάριο του 1941 χάθηκαν 5000 Έλληνες στρατιώτες. Οι περισσότεροι έμειναν άταφοι ή πρόχειρα θαμμένοι στο σημείο που σκοτώθηκαν. Πολλοί θάφτηκαν κάτω από τα χιόνια, καταπλακώθηκαν από πέτρες και χώματα λόγω των βομβαρδισμών, ενώ όσοι διαμελίστηκαν από την ιταλική αεροπορία, έγιναν τροφή για άγρια ζώα και ουδέποτε βρέθηκαν ή αναγνωρίστηκαν. Η μνήμη νεκρών στοιχειώνει ακόμα τις ζωές των δικών τους ανθρώπων. «Το όνειρο μου είναι να ταυτοποιηθεί ο τάφος του πατέρα μου για να μπορέσω να ανάψω ένα κερί στη μνήμη του» λέει ο  Γιάννης Βουβούτσης. Θυμάται με πίκρα και παράπονο ότι ποτέ δεν μπόρεσε να πει την λέξη «πατέρας». Γι’ αυτό όταν τον κάλεσαν από τον στρατό να συμμετάσχει στο πρόγραμμα εντοπισμού των άταφων ηρώων του 40, πήγε από τους πρώτους για να δώσει δείγμα DNA....

The unknown story of the soldier  who was  killed shortly before seeing the photo with his three children
From the beginning of the Greek-Italian War in October 1940 to April 1941, eight thousand soldiers and officers killed in battlefields remain unburied  in the gorges and mountains of Albania to this day. Their families are still memorizing and searching for their bones. Among them was George Vouvoutsis, who was killed in Klisoura. In his last letter he asked for a photo with his three children
Before  Christmas Eve he  sent the last letter from the front. He asked his wife Sofia to send him a photo with the whole family. He wanted his three children to be near him. He had two daughters, Maritsa, Yypatia  and little John, who was then only two years old. Photographing in 1940 was not a self-evident process, but the family rushed to find a photographer and posing together. Then they posted the photo and waited for his reply ....
Hundreds of letters were going and coming those months from the front. The military mail carried a huge volume of mail daily. But in vain the family waited for a letter from the front. Vuvoutsis had been killed. As described after the war, his comrade George Katsafaros, during the battle,  a bombshell  was exploded in front of the soldier and he was mortally wounded. According to another testimony, one of his friends took  him in bad condition  and transported him to a temporary mountain surgery, where he  later  died .
Katsafaros  told his relatives that his fellow villager  fell blood-covered in front of him and he  in a desperate voice shouted "Vouvoutsis fell" so that others would hear him. The Erythraean soldier was buried the same night in a mass grave along with ten other fallen on the battlefield. Added to the long list of Unknown Soldier of 40 ..
Only in the battles of Klisoura in January 1941, 5000 Greek soldiers were lost. Most were left unburied   or  rough buried at the point where they were killed. Many were buried under the snow, overwhelmed by stones and soil due to the bombings, while those who disbanded from the Italian aviation became food for wildlife and were never found or identified. The memory of the dead still haunts the lives of their own people. "My dream is to identify my father's grave so that I can light a candle in his memory," says Yiannis Vouvoutsis. He remembers with bitterness and grief that he  never said the word "father." So when he was called up by the army to participate in the 40-year-old heroes detection program, he  was one of the first who gave sample of  DNA

Από το άρθρο 1940. «Εν Μετώπω» του Νίκου Καραφωτίου  στην  Αμαρυσία. ηλεκτρονική πύλη για τα βόρεια προάστεια.  17 Ιουνίου 2016


Το παρόν ιστόρημα δεν φιλοδοξεί, βέβαια, να περιγράψει το σύνολο των γεγονότων της εποχής εκείνης, αλλά αποτελεί αφιέρωμα στο σύντομο βίο του Ερυθραιώτη Γιώργου Βουβούτση που έπεσε ηρωικά μαχόμενος στα βουνά της Κλεισούρας, την Παρασκευή 27 Δεκεμβρίου 1940, σε ηλικία 30 ετών. Γονείς του ήταν ο Μάρκος Βουβούτοης (1865-1939) και η Μαρία το γένος Μπαρίκου (1878-1941) γηγενείς Μικρασιάτες από το χωριό Λυθρί της Ερυθραίας Χερσονήσου. Εκεί γεννήθηκαν και τα παιδιά τους, ο Κώστας το 1900 και ο Γιώργος το 1910. Ο ήρωας μας τελείωσε στο Λυθρί το Δημοτικό, αλλά δε συνέχισε τις σπουδές του, αφού το 1922 σε ηλικία 12 ετών τον πρόλαβε η λαίλαπα της Μικρασιατικής Καταστροφής. Η προσφυγιά ανάγκασε τον ίδιο και την οικογένειά του να καταφύγουν στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στη Νέα Ερυθραία, της οποίας υπήρξαν από τους πρώτους κατοίκους, στην οδό 35 αριθμός 4 (σήμερα Ανακρέοντος), σε απόσταση αναπνοής από την πλατεία Πλαστήρα. Ο μικρός Γιώργος από τα πρώτα εφηβικά του χρόνια αγωνίζεται σκληρά στο στίβο της βιοπάλης τη δύσκολη εκείνη εποχή, στην αρχή ως μαθητευόμενος και αργότερα τεχνίτης μαραγκός στο ξυλουργείο του Γ. Παγουλάτου, κοντά στον Πλάτανο της Κηφισιάς.

Ψηλός, γεροδεμένος, μελαχρινός, λιγομίλητος και συνεπής εργαζόμενος όπως αποδεικνύεται και από το βιβλιάριο ενσήμων του που διατηρεί μέχρι σήμερα η οικογένεια του, δεν άργησε να δημιουργήσει και το δική του οικογένεια.
Έτσι, το Νοέμβριο του 1933 παντρεύεται τη γειτονοπούλα του Σοφία Τσαγκέτα από τα Αλάτσατα και σύντομα, το Φεβρουάριο του 1935 αποκτούν το πρώτο τους παιδί, τη Μαρίτσα. Ακολουθεί τον Αύγουστο του 1936, η στράτευσή του στο Πεζικό όπου υπηρετεί στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα και συγκεκριμένα στα έργα κατασκευής των οχυρών Ρούπελ, γνωστά ως Γραμμή Μεταξά. Ύστερα από 12μηνη θητεία, επειδή ήταν έγγαμος και πατέρας, απολύεται με διαγωγή αρίστη και επιστρέφει στις οικογενειακές και επαγγελματικές υποχρεώσεις. Αρχές του 1938, αποκτά το δεύτερο παιδί του το Γιάννη ενώ το 1939 χάνει τον πατέρα του και αναλαμβάνει πλέον τη φροντίδα και της χήρας μητέρας του.

Τον Μάιο του 1940 έρχεται στον κόσμο και το τρίτο παιδί, η Υπατία. Ξαφνικά, ύστερα από 5 μήνες, ξεσπάει και στη χώρα μας η παγκόσμια καταιγίδα των καιρών εκείνων. Πόλεμος! Γενική Επιστράτευση. Ο Γιώργος Βουβούτσης καλείται από τους πρώτους, ως έφεδρος οπλίτης πυροβολητής, να υπηρετήσει για μια ακόμη φορά την Πατρίδα. Κατατάσσεται στον 7ο Λόχο του 1ου Συντάγματος Πεζικού που προωθείται ταχέως στο Πολεμικό Μέτωπο και συμμετέχει ενεργά στις αμυντικές, αρχικά και επιθετικές, ακολούθως, επιχειρήσεις του Ελληνικού Στρατού ο οποίος στις 31 Νοεμβρίου καταλαμβάνει την Πρεμετή, στις 10 Δεκεμβρίου το Αργυρόκαστρο και ύστερα από 10 ημέρες εισέρχεται στη Χιμάρα. Σοβαρό εμπόδιο πλέον στην προέλαση των ελληνικών όπλων η στρατηγικής σημασίας κωμόπολη της Κλεισούρας, στις όχθες του ποταμού Αώου, σφηνωμένη μέσα σε βαθιά χαράδρα, να, περιβάλλεται από ψηλές και απόκρημνες βουνοκορφές ισχυρά οχυρωμένες από τον εχθρό.

Οι μάχες που επακολουθούν εκεί, είναι σκληρές, αμφίρροπες και αιματηρές. Ύστερα όμως από μερικές ημέρες, η πλάστιγγα των συγκρούσεων γέρνει προς την πλευρά των Ελλήνων οι οποίοι, καθώς αρχίζει να κάμπτεται η ιταλική άμυνα, καταλαμβάνουν τα πρώτα οχυρά.

Ο εχθρός για να προστατεύσει τα τμήματά του, βομβαρδίζει και πολυβολεί με αεροπορικές δυνάμεις τις ελληνικές θέσεις.

 Τρίτη 24 Δεκεμβρίου 1940: Ο Γιώργος Βουβούτσης στη σύντομη και σπάνια «ανάπαυλα του πολεμιστή» προλαβαίνει να γράψει και να παραδώσει, στο ταχυδρομείο του Λόχου, ένα γράμμα με παραλήπτη την οικογένειά του. Το γράμμα αυτό το οποίο σώζεται μέχρι σήμερα, απλό καθημερινό και ανθρώπινο, δεν αναφέρει τίποτα το ηρωικό, διότι προφανώς τα νικηφόρα και επικά κατορθώματα των Ελλήνων είχαν γίνει πλέον γι’ αυτούς υπόθεση ρουτίνας. Άλλωστε οι πραγματικοί ήρωες πάντα ήταν σεμνοί και λιγόλογοι. Απλώς πληροφορεί τη σύζυγό του Σοφία ότι είναι καλά, έλαβε μαζεμένα 6 γράμματά της και την παρακαλεί να του στείλει αρκετά τσιγάρα, τραχανά και πλιγούρι με λίγο μανέστρα για να τα βράζει να ζεσταίνεται, όπως γράφει. Κυρίως, όμως, ζητάει μια οικογενειακή φωτογραφία για να τον συντροφεύει στις ατέλειωτες μοναχικές του ώρες. Συνεχίζει με ευχές για χρόνια πολλά και υγεία το Νέο Έτος και καταλήγει με τη φράση που χρησιμοποιεί σε όλα του τα γράμματα «Σας γλυκοφιλώ όλους».




Πέμπτη 26 Δεκεμβρίου 1940: Στο Λόχο συμβαίνει ένα απρόοπτο γεγονός. Απολύεται αυθημερόν ο στρατιώτης Μιχάλης Θεοδωρίδης (1900 Σαμψούντα - 1963 Άγιος Στέφανος) από το Μπογιάτι, επειδή η γυναίκα του γέννησε το τέταρτο παιδί τους, ένα κοριτσάκι. Φεύγοντας, παίρνει μαζί του το γράμμα που του βάζει στην τσέπη ο Γιώργος Βουβούτσης για να το παραδώσει στην οικογένειά του, στη γειτονική Νέα Ερυθραία.

Παρασκευή 27 Δεκεμβρίου 1940: Η αισθητή βελτίωση των καιρικών συνθηκών κάνει την ημέρα εκείνη ευνοϊκή για αεροπορικές προσβολές. Έτσι το πρωί ξαφνικά εμφανίζεται σμήνος εχθρικών αεροσκαφών που βομβαρδίζουν και πολυβολούν τις ελληνικές θέσεις με ασήμαντα αποτελέσματα και κατόπιν αποχωρούν βιαστικά. Ο Γιώργος Βουβούτσης ορθώνεται στα χαρακώματα και τα παρακολουθεί άφοβα και περιφρονητικά καθώς χάνονται στον ορίζοντα. Αναπάντεχα όμως από την αντίθετη κατεύθυνση εμφανίζονται άλλα τέσσερα εχθρικά αεροπλάνα τύπου ΣΑΒΟΪΑ, που επιστρέφουν από αποστολή προσβολής των Ελληνικών μετόπισθεν. Ένα από αυτά εκτελεί βύθιση και πολυβολεί. Τη σκηνή παρακολουθούν οι υπόλοιποι συμπολεμιστές του, μεταξύ των οποίων κι οι Ερυθραιώτες φαντάροι, Νίκος Γεώργαντζης, Γιώργος Μαγγανάς και Θανάσης Σαρηγκουλές, οι οποίοι του φωνάζουν, ουρλιάζοντας κυριολεκτικά: «Πέσε κάτω Γιώργο! Πρηνηδόν Γιώργο!». Δυστυχώς όμως μια ριπή τον γαζώνει πισώπλατα και το μοιραίο τέλος επέρχεται ακαριαία. Έτσι χάθηκε και έμεινε θαμμένος στα βουνά της Κλεισούρας ο Ερυθραιώτης στρατιώτης Πεζικού Γιώργος Βουβούτσης, μαχόμενος υπέρ βωμών και εστιών για να επαληθευτεί για ακόμη μια φορά το διαχρονικά αιώνιο «Ανδρών Επιφανών Πάσα Γη Τάφος». Στον ήρωα αυτό, ταιριάζουν απόλυτα οι στίχοι του ποιητή: «Με ιδρώτα βρέχει το ψωμί να ζήσει ξέρει με τιμή και να πεθάνει ξέρει».

Κι όμως η ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Στον πόλεμο εκείνο όπως εξάλλου και σε κάθε πόλεμο, υπάρχουν και οι λεγόμενες «παράπλευρες απώλειες» που πλήττουν και βασανίζουν με τις τραγικές επιπτώσεις τους στους φίλους και στενούς συγγενείς των πεσόντων στα πεδία των μαχών.

Παρασκευή 27 Δεκεμβρίου 1940, Νέα Ερυθραία. Στο μεσημεριανό τραπέζι ο 3χρονος Γιάννης Βουβούτσης αφήνει ξαφνικά το φαγητό του και ανακοινώνει με ασυνήθιστη σοβαρότητα: «Μαμά ο πατέρας σκοτώθηκε!». «Χριστός και Παναγία, τι είναι αυτά που λες παιδάκι μου», τού απαντά έντρομη η κυρά Σοφία. Αλήθεια, τι τραγική και ανεξήγητη παιδική διαίσθηση...

Δευτέρα 30 Δεκεμβρίου 1940, Νέα Ερυθραία: Ο Μιχάλης Θεοδωρίδης παραδίδει το γράμμα που αναφέραμε στη Σοφία Βουβούτση, η οποία ανύποπτη για την τραγική συμφορά απαντά αμέσως με δικό της, που περιέχει φωτογραφία της με τα παιδιά, συμμορφούμενη μ’ αυτό τον τρόπο στην τελευταία επιθυμία του συζύγου της που είναι ήδη νεκρός αλλά αυτή δεν το γνωρίζει.

Παρασκευή 3 Ιανουαρίου 1941, Νέα Ερυθραία: Το θλιβερό γεγονός γίνεται γνωστό από επιστολή Ερυθραιώτη στρατιώτη αυτόπτη μάρτυρας του συμβάντος και το νέο διαδίδεται από στόμα σε στόμα αλλά κανείς δεν τολμά να το ανακοινώσει στην χήρα και τα ορφανά. Στο κοντινό σπίτι της Μέλπως Μαπάκη, αδελφής της μητέρας του Γιώργου Βουβούτση, κρυφά κλαίνε και θρηνούν το χαμένο παλικάρι.

 Κυριακή 5 Ιανουαρίου 1941:Παρά την απεγνωσμένη αντίσταση των Ιταλών, καταλαμβάνεται η Κλεισούρα.

 Δευτέρα 6 Ιανουαρίου 1941, Νέα Ερυθραία: Ανακοινώνεται επίσημα από τις αρμόδιες αρχές στην οικογένεια του Γιώργου Βουβούτση η απώλειά του. Η ζωή όμως συνεχίζεται... Η 6χρονη Μαρίτσα απορημένη και ανύποπτη αναρωτιέται γιατί δεν έρχεται ο ταχυδρόμος που τον περιμένει ανυπόμονα στην αυλόπορτα του σπιτιού της να της παραδώσει το γράμματα του πατέρα της, όπως έκανε μέχρι τότε. Αυτός βέβαια, κατάλληλα προειδοποιημένος, αποφεύγει συστηματικά την γειτονιά της. Επίσης η ίδια δεν μπορεί να καταλάβει γιατί δεν αστειεύονται πια μαζί της στο σπίτι της θείας της Λουλούς Τσαγκέτα οι κοπέλες που πλέκουν για τους στρατιώτες, όταν προσπαθεί αδέξια να τις μιμηθεί, αλλά αντίθετα δεν συγκρατούν τα δάκρυα τους όταν την βλέπουν.

Παρασκευή 28 Μαρτίου 1941, Αθήναι: Απονέμεται πολεμική σύνταξη στη χήρα Σοφία Βουβούτση και τα τρία ορφανά της.

Σάββατο 4 Απριλίου 1941, ελληνοβουλγαρικά σύνορα: Η Ελλάδα υφίσταται απρόκλητη επίθεση από τα χιτλερικά στρατεύματα.

Τρίτη 29 Απριλίου 1941: Οι γερμανικές δυνάμεις καταλαμβάνουν την Αθήνα.

Αύγουστος 1941, Νέα Ερυθραία: Η μητέρα του Γιώργου Βουβούτση μην μπορώντας να συμβιβαστεί με την ιδέα του χαμού του, πικραμένη αφήνει την τελευταία της πνοή.

Δεκέμβριος 1941, Νέα Ερυθραία: Οι Γερμανοߝ πληροφορούνται το ιστορικό της οικογένειας και προσπαθούν υποκριτικά να την εξευμενίσουν. Με αφορμή επιπόλαιο τραυματισμό του μικρού Γιαννάκη Βουβούτση δείχνουν ψεύτικο και υστερόβουλο ενδιαφέρον παρέχοντας στην ορφανική οικογένεια ιατρική συνδρομή, χρήματα, μερικά τρόφιμα και γλυκίσματα. Τα χρήματα, πραγματικά αργύρια, καίγονται και τα φαγώσιμα παρά την βασανιστικά θανατηφόρα πείνα που επικρατεί πετιούνται στον κάδο των σκουπιδιών.

Στη δεύτερη επίσκεψη των Γερμανών, η κυρά Κακουλή Χατζηφώτογλου, η πιο θαρραλέα της γειτονιάς, αναλαμβάνει να τους πληροφορήσει ότι η οικογένεια Βουβούτση έχει μετακομίσει στην Αθήνα, ενώ στην πραγματικότητα τα μέλη της κρύβονται σε ένα σπιτάκι που διαθέτουν στην οδό Λύρα της Νέας Κηφισιάς.

Στα δύσκολα χρόνια της ανυπόφορης κατοχής που συνεχίζεται, η Σοφία Βουβούτση, αληθινή ηρωίδα μάνα και με τη βοήθεια που της παρέχουν τα αδέλφια της (Γιώργος, Φώτης, Γιάννης και Δημήτρης Τσαγκέτας) κατορθώνει να αναστήσει και να μεγαλώσει με κόπους και θυσίες τα τρία ανήλικα παιδιά της.

 5 Αυγούστου 1949, Αθήνα: Στο θέατρο Ολυμπία σε μια σεμνή τελετή απονέμεται στην οικογένεια «Δίπλωμα Ευγνωμοσύνης» για τον υπέρ πατρίδος ηρωικά πεσόντα.

28 Οκτωβρίου 1952, Κηφισιά: Στο Μνημείο Πεσόντων που βρίσκεται μπροστά στο Ζηρίνειο εορτάζεται η 12η επέτειος του «ΟΧΙ», παρουσία πλήθους κόσμου. Οι συγκινητικές στιγμές γίνονται πράγματι και σπαρακτικές καθώς από την παράταξη των μαθητριών της Α’ Γυμνασίου ξεχωρίζει και αποσπάται η αδύνατη φιγούρα ενός κοριτσιού, το οποίο αφού πλησιάζει το μνημείο σταυροκοπιέται, γονατίζει και κλαίγοντας με αναφιλητά, αγκαλιάζει και φιλά το ψυχρό μάρμαρο στο σημείο που αναγράφεται μεταξύ των άλλων το όνομα ΒΟΥΒΟΥΤΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Το κορίτσι αυτό είναι η μικρότερη κόρη του, Υπατία Βουβούτση (σήμερα Πέρρου), η οποία για πρώτη φορά συνειδητοποιεί και πραγματικά την έλλειψη του πατέρα της

11 Νοεμβρίου 1953, Νέα Ερυθραία: Εκδίδεται από το υπουργείο Εθνικής Αμύνης για την οικογένεια Βουβούτση, άδεια εγκαταστάσεως περιπτέρου στην πλατεία Δεληγιάννη (σημερινή Πλαστήρα). Ο ανάπηρος του Αλβανικού πολέμου Κώστας Κονιδάκης με πραγματική αλληλεγγύη και σε βάρος των δικών του συμφερόντων (διατηρεί και αυτός περίπτερο εκεί) συμφωνεί και συνηγορεί για την λειτουργία του.

28 Οκτωβρίου 1962, Νέα Ερυθραία: Επί κοινοτάρχη Φώτη Βαρδαξή εγκαινιάζεται το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη το οποίο αντιπροσωπεύεται κατά ευτυχή σύμπτωση με ορειχάλκινο άγαλμα πολεμιστή του ‘40, το οποίο ξυπνά και συγκινητικές αναμνήσεις στην οικογένεια.

 Μάιος 1979, Νέα Ερυθραία: Πεθαίνει η Σοφία Βουβούτση, χήρα του Γιώργου.

Νοέμβριος 1992, Νέα Ερυθραία: Επί δημαρχίας Δημητρίου Κατσιάνου, ο δρόμος στο Μορτερό πίσω από το Δημοτικό Θέατρο που καταλήγει στο Γυμνάσιο, ονομάζεται κατόπιν ομόφωνης απόφασης του τότε Δημοτικού Συμβουλίου Οδός ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΟΥΒΟΥΤΣΗ.

Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 2009, Νέα Ερυθραία: Επί δημαρχίας Βασιλικής Ταμβάκη, κατόπιν ομόφωνης απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, τοποθετείται στη βάση του αγάλματος του Ηρώου αναμνηστική πλακέτα προς τιμήν του Γεωργίου Βουβούτση. Την αποκάλυψή της έκανε η κόρη του Υπατία Βουβούτση - Πέρρου, λέγοντας: «Ποτέ δεν τον γνώρισα. Αιωνία του η μνήμη».




Το φωτογραφικό υλικό  πλην του ηρώου, αντλήθηκε από σχετικό site της μηχανής του χρόνου 

Πέμπτη, 3 Οκτωβρίου 2019

Ένα μαγειρικό σκεύος από το Λυθρί. Α culinary utensil from Lithri



Το σκεύος είναι από το Λυθρί. Λέγεται σαχάνι (σαγάνι) και είναι από μπακίρι (χαλκό) αλειμμένο με καλάι (γανωμένο) από τον γανωτζή – καλαϊτζή (επικασσιτερωμένο δηλαδή, αλλιώς… δηλητηριάζεσαι!). Ανήκε στην Πάτρα Μιχάλα (Λυθρί 1902 – Ν. Ερυθραία 1994). Σ’ αυτό δεν μαγείρευαν φαγητό, μόνο ζέσταιναν και κυρίως σερβίριζαν ζεστό φαγητό. Ήταν ένα είδος πυρέξ», Θοδωρής Κοντάρας. 
Σαχάνι. Τούρκικα sahan

Εικόνα και κείμενο από: Εστία & Ιεροτελεστίες φαγητού. Outcast Europe

Τhis culinary utensil called sahani is from the Greek village of Lythri. It is made of  tinned copper. It belonged to Patra Michala (refugee from Lithri  1902 - N. Eritrea 1994). It was not used for cooking but only for keeping the cooked food hot. Thodoris Kontaras

Χρυσός ημιστατήρας από τις Ερυθρές. Golden hemistater from Erythrai

Νόμισμα των Ερυθρών γύρω στο 550-500 π.Χ.  Ημιστατήρας (χρυσός, 13 mm, 7,00 g). Άνθινη συσκευή με ακτινικά διατεταγμένα άνθη μεταξύ τους, μπουμπούκια. Το σύνολο σχηματίζοντας ένα κυκλικό διακοσμητικό κύκλωμα  σε υψηλής ποιότητας ανάγλυφο. Πίσω ακανόνιστο τετράγωνο σκάλισμα (ασαφές νομισματοκοπείο). Εξαιρετικά ωραία.


Coin of Erythrai. Circa 550-500 BC. Hemistater (Gold, 13 mm, 7.00 g). Floral device with radially arranged flowers; between them, buds; the whole forming a circular boss in high relief. Rev. Irregular incuse square (uncertain mint). Extremely fine.


Τετάρτη, 5 Ιουνίου 2019

Τσικουδιά. Από τη χλωρίδα του Λυθριού. Tsikoudia. Flora of Lithri (Erythrai)


Η  τζικουδιά  μαζί με τις κουντουρουδιές τις χαρουπιές είναι τα  χαρακτηριστικότερα δέντρα της Ερυθραίας. Από τα τσίκουδα της τζικουδιάς  που στη Χίο και στις Ερυθρές τα δίνανε για μεζέ στη σούμα –το ρακί-  έβγαζαν ένα λάδι πανάκριβο και πάρα πολύ καλό το τσικουδόλαδο που από τρία μπουκάλια ελαιόλαδο έπαιρνες ένα τσικουδόλαδο. Το βάζανε στα γλυκά κυρίως ή τηγανίζανε ορισμένα ψάρια. Με τα τσίκουδα επίσης έβαφαν πολύ ωραία τα μαντήλια τους σε ένα χρώμα τσικουδί δηλ. πρασινωπό  (Θ. Κοντάρα: Το Λυθρί της καρδιάς μας)

Το Λυθρί είχε πολλά κοινά με την απέναντι Χίο. Μια και  η τσικουδιά και τα προϊόντα  της ήταν κοινά και στις δυο περιοχές, αντλώ κάποιες πληροφορίες από σχετικά χιώτικα sites
Στο site της Νομαρχιακής αυτοδιοίκησης Χίου για τη χλωρίδα του νησιού διαβάζουμε:
Η  χιώτικη τσικουδιά (pistacia palaestina), είναι ένα δένδρο φυλλοβόλο, με μεγάλα φύλλα πράσινου χρώματος, σκούρου από πάνω και ανοικτού από την κάτω επιφάνειά τους. Οι καρποί του είναι μικροί με βιολετί χρώμα κατά τη φάση της ωρίμανσής τους και τρώγονται καβουρδισμένοι με αλάτι. Από τα τσίκουδα βγαίνει και ένα μυρωδάτο λάδι, που είναι φαγώσιμο, αλλά χρησιμοποιείται κυρίως για φαρμακευτικούς σκοπούς.

Κατά άλλους η τσικουδιά είναι ποικιλία της Pistacia palaestina και κατά άλλους είναι η πιστακία η τερέβινθος. Οι νόστιμοι και πικάντικοι καρποί της pistacia terebinthus κοκκορεβυθιάς  όταν είναι ώριμοι το φθινόπωρο συλλέγονται και χρησιμοποιούνται σαν ξηροί καρποί, φρέσκοι ή αποξηραμένοι και για τη παραγωγή ενός εδώδιμου θρεπτικού ελαίου του τσικουλόλαδου, που περιέχει ένα δυνατό συνδυασμό πρωτεϊνών και τανίνης και είναι νόστιμο, παχύ και μυρωδάτο, κατάλληλο για την ζαχαροπλαστική αλλά και ως καρύκευμα φαγητών.

Τόσα κοινά ανάμεσα σε δυο ελληνικούς τόπους που τους χώριζε μια λωρίδα θάλασσας  λίγων μιλίων.  Σήμερα με την εγκατάσταση  στο Λυθρί τούρκων από τα Βαλκάνια, τα λίγα μίλια χωρίζουν πια δυο τελείως διαφορετικούς  κόσμους.

Tsikoudia (a variation of   Pistacia) and  locust tree are the most characteristic trees of the area of Lithri (Erythrai). From  tsikouda (the seeds) of tsikoudia (pistacia) which in Chios and Lithri were offered as snacks accompanying souma or raki (alcohol from grapes) lithrians were producing an oil too expensive and very good called tsikoudolado.  Three bottles of  extract  give a bottle of oil. The oil was used  mainly for the sweets  or for  frying some fish.  With chikouda (seeds)  they also painted  their handkerchiefs in a very nice greenish color (Th. Kontaras: Lithri of our  heart)

Lithri had so many common things with it’s opposite Chios. Since  tsikoudia and its products were common to both regions, i draw some information from relatively Chian sites about it
At the site of the Prefecture of Chios for the flora of the island we read:
 Tsikoudia (pistacia palaestina) of Chios , is a deciduous tree, with large leaves of green, dark on top and open from their bottom surface. Its fruits are small with violet color during their ripening phase and eaten roasted with salt. From the seeds comes a fragrant oil, which is edible, but is mainly used for pharmaceutical purposes.

Some say that tsikoudia is a variety of pistacia palaestina but according to others is pistacia terebinthos. The delicious and spicy fruits of pistacia terebinthus, or tsikoudia, when ripened in autumn, are harvested and used as nuts, fresh or dried, and for the production of an edible vegetable oil (tsikoulolado), containing a strong combination of protein and tannin and is delicious, thick and scented, suitable for pastry but also as a spice.

So many common things  between two Greek places (Lithri until 1922) separated by a narrow sea lane of a few miles. Today, with the installation of Balkan turks at Lithri, , the few miles divide two completely different worlds.