Η περιγραφή των Ερυθρών από τον Ρίτσαρντ Τσάντλερ στο έργο του “Ταξίδια. Μικρά Ασία και Ελλάδα” έτος 1764. The description of Erythrai by Richard Chandler (Travels. Asia Minor and Greece. 1764)

Το 1764 η Κοινωνία των Ντιλετάντι(Society or Dilettanti-ενθουσιωδών)της Αγγλίας πού είναι ένας ιστορικός σύλλογος, με σκοπό τη μελέτη της Ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας με μέλη συλλέκτες, διανοούμενους ή ευγενείς, αποφάσισε να στείλει τον Ρίτσαρντ Τσάντλερ Chandler γνωστό ως ικανό λόγιο, με τον αρχιτέκτονα Revett και ένα νεαρό ζωγράφο τον Pars, να ταξιδέψουν στη Μικρά Ασία και την Ελλάδα και να εξερευνήσουν τις αρχαιότητες.

Η αποστολή βρέθηκε το καλοκαίρι στην Μ. Ασία και έμεινε όχι περισσότερο από ένα χρόνο, κάνοντας έδρα της τη Σμύρνη

Ταξίδια. Μικρά Ασία και Ελλάδα .Κεφάλαιο 25 σελ. 110-14. Μετάφραση μου από το αγγλικό κείμενο.

 Όπως περιγράφει ο Τσάντλερ το ταξίδι του στις Ερυθρές :
«Από τη Σμύρνη προσλάβαμε ένα γενίτσαρο σαν συνοδό με σκοπό να πάμε στις Ερυθρές που τώρα παραφθαρμένα ονομάζονται Ριτραί που εκτιμάται πως είναι σε απόσταση γύρω στις οκτώ ώρες».
 Πήγαν μέσα από τις κακοτράχαλες ράχες του βουνού Μίμας.:

«Μέσα σε δύο ώρες φτάσαμε σε μια κοιλάδα που αρδεύεται καλά και έχει άφθονες μυρτιές και αειθαλή δέντρα. Εδώ παρατηρήσαμε κάποια κομμάτια του αρχαίου τείχους, το οποίο είχε ανεγερθεί κατά μήκος της και αφού περάσαμε τα ερείπια ενός τζαμιού, το οποίο έχει μια επιτύμβια επιγραφή στερεωμένη πάνω από την πόρτα, ένα άνοιγμα μας έδωσε μια άποψη του χώρου των Ερυθρών, της θάλασσας, αλλά και του νησιού της Χίου».

Έφτασαν στο ερειπωμένο τείχος στις οκτώ και στις Ερυθρές στις εννέα δηλαδή από εκεί οι Ερυθρές ήταν απόσταση μιας ώρας

 «Μπήκαμε σε ένα χάσμα στα ερείπια του τείχους της πόλης, όπου υποθέσαμε πως υπήρχε μια πύλη και μη βρίσκοντας καμία σκιά, στήσαμε τη σκηνή μας σε ένα καταπράσινο σημείο, τεντώνοντας την σαν μια μεγάλη ομπρέλα για να μας προστατεύει από τον ήλιο, με την ακτινοβολία εξαιρετικά φωτεινή και δυνατή.
Τα τείχη των Ερυθρών είχαν ανεγερθεί σε δύο ημικυκλικά βραχώδη μέτωπα, και είχαν τετράγωνους πύργους σε τακτές αποστάσεις. Ήταν πολύ παχιά, με πέτρες συμπαγείς και τραχιές, τοιχοποιία που ονομάζεται ψευδοϊσόδομη. Στη μέση είναι ένα ρηχό, ζωντανό ρυάκι, διάφανο σαν κρύσταλλο, που στο δρόμο του προς τη θάλασσα μέσα από συστάδες από μυρτιές και θάμνους περιστρέφει ένα μοναχικό μύλο.Αυτό το ρυάκι στην αρχαιότητα ονομαζόταν Αλέος και ήταν αξιοσημείωτο για τα μαλλιά που έβγαζαν στο σώμα τους αυτοί που έπιναν από αυτό (Πλίνιος Lib XXI 10).
Κοντά στις εκβολές είναι ένα κομμάτι απλού ψηφιδωτού δαπέδου. Δίπλα σε ένα κωνικό λόφο στα βόρεια είναι απομεινάρια ενός ευρύχωρου θεάτρου στην πλευρά του βουνού και μακρύτερα, δίπλα στη θάλασσα, τρία βάθρα από λευκό μάρμαρο. Πέρα από αυτά είναι ένα παλιό τετράγωνο φρούριο που στέκεται πάνω σε ένα χαμηλό σημείο, και δίπλα σε αυτό και λίγο πιο μέσα, μια λειψή επιτύμβια επιγραφή.

Ψάξαμε μάταια για ένα ιερό του Ηρακλή, το οποίο έχει αναφερθεί ως μια από τις υψηλότερες αρχαιότητες, και ομοιάζον με τους ναούς της Αιγύπτου. Ο θεός αναπαριστάνονταν σε μια σχεδία, πάνω στην οποία όπως διηγούνταν έφτασε στις Ερυθρές από τη Φοινίκη (Παυσανίας σ. 210)
Πριν από το λιμάνι των Ερυθρών είναι τέσσερα νησάκια, που μια φορά ονομαζόταν Ίπποι και πέρα από αυτά είναι τα νησιά Spalmadore (Οινούσσες), δια μέσω των οποίων πλεύσαμε στο θυελλώδες πέρασμα μας από τη Χίο στα Καράμπουρνα. Ένα ακρωτήρι του βουνού Μίμας πέρα από τις Ερυθρές, ονομάστηκε Κορύνα και ένα κοντά στη μέση του δρόμου, πλέοντας προς τη Χίο ονομάστηκε Ήρα Μεσάτη. Η ακτή σχηματίζει πολλούς κόλπους.

Οι Ερυθρές ερημώθηκαν για πολύ καρό και όπως οι Κλαζομενές, απογυμνώθηκαν ακόμη και από τα ερείπια τους, εκτός από ορισμένες μάζες από σκληρό αρραγές συνδετικό υλικό, λίγες κρύπτες τάφων, ένα κομμάτι ενεπίγραφου επιστύλιου, μια σπασμένο στήλη ή δύο, και μια μεγάλη πέτρα, στην οποία είναι χαραγμένη μια στρογγυλή ασπίδα. Ο γυμνός βράχος έδωσε ένα φυσικό θεμέλιο για τις οικίες και τα δημόσια κτίρια και τα υλικά, όταν είχαν καταστραφεί, σωριάστηκαν έτοιμα για να μεταφερθούν στην Χίο και σε άλλα μέρη, τα οποία συνέχισαν να ακμάζουν. Μερικές λέξεις ήταν ορατές σε ένα από τα βάθρα. Όλα αυτά θα τα είχαμε καθαρίσει από τα αγριόχορτα και τα απορρίμματα, τα οποία είχαν αποκρύψει τις επιγραφές τους αλλά ο οδηγός μας δήλωσε πως δεν μπορούσαμε να περάσουμε τη νύχτα εδώ χωρίς κίνδυνο. Τα άλογα μας στέκονταν έτοιμα και δεν μας περίσσευε ο χρόνος»

Παρατηρήσεις :
Στην περιγραφή του ο Τσάντλερ λέει πως έμαθε στη Σμύρνη ότι οι Ερυθρές παραφθαρμένα ονομάζονται Ritre μάλλον Ριτραί. Λόγω του ότι και πολλούς άλλους οικισμούς τους προφέρει λάθος π.χ Chisme αντί για Τσεσμέ δεν είναι σίγουρο πως προφέρει σωστά και το όνομα του χωριού. Αν μάλιστα το άκουσε από τούρκους που δεν μπορούν να προφέρουν το θ. Ο Τσάντλερ δεν μας διαφωτίζει αν λεγόταν τότε Λυθρί . Ήταν απλό τοπωνύμιο ή υπήρχε χωριό; Δεν κάνει καμιά άμεση περιγραφή σε οικισμό ή κατοίκους. Όμως :
Λέει για ένα ρυάκι που περιστρέφει ένα μοναχικό μύλο στο δρόμο του προς τη θάλασσα. Δεν λέει για ερείπια μύλου άρα ο μύλος δούλευε και προφανώς κάποιοι τον δούλευαν και κάποιοι από κοντά άλεθαν εκεί άρα υπήρχε οικισμός όχι πολύ μακριά.

Στο τέλος λέει πως : Όλα αυτά θα τα είχαμε καθαρίσει από τα αγριόχορτα και τα απορρίμματα, τα οποία είχαν αποκρύψει τις επιγραφές τους. Άραγε επρόκειτο για νέα απορρίμματα δείγμα ανθρώπινης δραστηριότητας;
Αργότερα αναφέρει πως :
"Μας είχαν πει πως στον Τσεσμέ μια πόλη φημισμένη για την καταστροφή του Τουρκικού στόλου από τους Ρώσους, σε απόσταση πέντε ωρών από τις Ερυθρές υπήρχαν ευρύχωρα και όμορφα λουτρά κατασκευασμένα από τους Γενουάτες. Είχαμε σκοπό να τα δούμε, αλλά τώρα ενημερωθήκαμε ότι το μέρος ήταν σχεδόν εγκαταλειμμένο με την πανούκλα να έχει μεταφερθεί από τη Χίο"

Ποιοί του είπαν για τον Τσεσμέ πως είναι 5 ώρες δρόμο από τις Ερυθρές; Λογικά κάποιοι κάτοικοι στις Ερυθρές. Αυτοί ασφαλώς τον ενημέρωσαν και για την πανούκλα στον Τσεσμέ.
Το ότι οι κάτοικοι του χωριού έδωσαν αυτές τις πληροφορίες άρα το χωριό δεν ήταν ερημωμένο πιστεύει και ο Φ. Κλεάνθης (Αλάτσατα.Η χαμένη πατρίδα μου) : Ο Τσάντλερ επισκέφτηκε τις Ερυθρές το νεότερο Λυθρί όπου τον πληροφόρησαν για την ύπαρξη των λουτρών …..

Στο τέλος ο Τσάντλερ λέει : Ο οδηγός μας, μας δήλωσε πως δεν μπορούσαμε να περάσουμε τη νύχτα εδώ χωρίς κίνδυνο. Τι εννοούσε άραγε; Δεν λέει ότι έπρεπε να φύγουν γιατί υπήρχε κίνδυνος από την πανώλη άρα δεν είχε σημασία αν ήταν μέρα ή νύχτα. Έκαναν επιδρομές συμμορίες γενιτσάρων ; Γιατί άραγε έπρεπε να μην μείνουν νύχτα εκεί ; Ασφαλώς από τους έλληνες δεν κινδύνευαν. Το ότι ήταν κατοικημένο χωριό δεν τους καθησύχαζε ; Μήπως είχαν μείνει εκεί πολύ λίγοι κάτοικοι και κινδύνευαν από συμμορίες;

In 1764 the Dilettanti Society* resolved to send Mr Chandler known as an able scholar with Mr. Revett the architect and Mr. Pars a young painter to travel in Asia Minor and Greece and explore the antiquities. They came in Asia Minor during Summer, making Smyrna as they were directed, their head-quarters

*The Dilettante Society or Dilettanti is a society of noblemen and scholars which sponsors the study of ancient Greek and Roman art, and the creation of new work in the style

Travels. Asia Minor and Greece . chapter XXV p. 110-114

As Chandler writes about his trip to Erythrai:
“From Smyrna we hired a janissary, intending to go to Erythrai now corruptly called Ritre and reckoned eight hours distant”.
They came from the wild ridges of mount Mimas :
“In two hours we came to a vale well watered and stored with myrtles and evergreens. Here we observed some pieces of an ancient wall, which had been erected across it ; and, after passing the ruin of a mosque, which has a sepulchral inscription fixed over the doorway, an opening afforded us a view of the site of Erythrai, of the sea, and of the island of Scio(Chios)”.

They arrived at the ruined wall at eight and at Erythrae at nine. 
“We entered at a gap in the ruins of the city wall, where we supposed a gateway to have been; and finding no shade, pitched our tent on a green spot, extending it as a wide umbrella to shelter us from the sun, the shining exceedingly bright and powerful. The walls of Erythrae were erected on two semicircular rocky brows, and had square towers at regular distances. They were very thick, the stones massive and rugged, the masonry that called pseudisodomum. In the middle is a shallow, lively stream, clear as crystal, which turns a solitary mill in its way through thickets of myrtle an bushes to the sea. This rivulet was anciently named Aleos, and was remarkable for producing hair on the bodies of those who drunk of it (Pliny Lib xxxi 10 ).

Near the mouth is a piece of ordinary mosaic pavement. By a conical hill on the north are vestiges of an ample theatre in the mountain-side; and farther on, by the sea, three pedestals of white marble. Beyond these is an old square fortress standing on a low spot, a little inland; and by it was a short sepulchral inscription.

Erythrae has been long deserted and like Clazomene, stripped even of its ruins, except some masses of hard cement, a few vaults of sepulchres, a fragment of inscribed architrave, a broken column or two, and a large stone, on which is carved a round shield. The bare rock afforded a natural foundation for the houses and public edifices; and the materials, when they were ruined, lay ready to be transported to Scio and other places, which continued to flourish. Some words were visible on one of the pedestals. We would have cleared them all from weeds and rubbish, which concealed their inscriptions; but our guide had affirmed that we could not pass the night here without danger ; our horses were standing ready, and had no time to spare”.

Notes:

In his description Chandler says that Erythrai was called Ritre. As he pronounces wrongly the names of many other settlements (i.e Chisme instead of Tsesme) is not sure that he pronounces correctly the name of the village, even if he heard that from Turks who can not pronounce the Greek consonant th (as in word thousand- Lithri). Was then called Lithri ? Chandler does not determines this. Was it simply the name of the place or was a settlement there ? He makes no direct description of a settlement or of residents. But :
He says about a stream which turns a solitary mill. He doesn’t talk about a mill in ruins so we conclude that there was a grinding mill and obviously not so far away there was a settlement.
At the end he says:
We would have cleared them all from weeds and rubbish, which concealed their inscriptions;. What means with the word rubbish ? Does show this human activity ?
Later he says:
"We had been told, that at Chisme a town since noted for the destruction of the Turkish navy by the Russians, and distant about five hours from Erythrae, were spacious and handsome baths erected by the Genoese. We had intended seeing them, but were now informed that the place was almost abandoned, the plague having been carried thither from Scio(Chios)".
Who told them that Tsesme was about five hours away from Erythrae” ?. Logically those that informed them were residents of the village. They certainly informed him about the plague too
As he says :
Οur guide had affirmed that we could not pass the night here without danger ; What means that? He does not say that they had to leave because there was a risk because of the plague.Were they informed that gangs were attacking the village? But as Erythrai was an inhabited by Greeks village was not this enough to reassure them?

Tο Λυθρί του 1836 μέσα από την αφήγηση του Άγγλου γεωλόγου Γ. Χάμιλτον. Lithri of 1836 through the narration of the English geologist W. Hamilton

Ο Άγγλος γεωλόγος William John Hamilton, υπότροφος και αργότερα  πρόεδρος της Γεωλογικής Εταιρείας του Λονδίνου από το 1854 και 1866, έκανε το 1835 μια γεωλογική περιήγηση του Λεβάντε (Ανατολής) με τον Hugh Edwin Strickland, συνεχίζοντας μόνος του στην Αρμενία και σε όλη τη Μικρά Ασία. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του, επισκέφθηκε  το Λυθρί και τον αρχαιολογικό χώρο των  Ερυθρών από τις 6-13  Δεκεμβρίου του 1836 ( "Έρευνες στη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Αρμενία" τομ. 2)

Το ταξίδι έγινε λίγα χρόνια μετά τα τραγικά γεγονότα των σφαγών του 1821.

Τι γεγονότα είχαν συμβεί εκείνη την περίοδο  ; 

Οι ειδήσεις για την επανάσταση του 1821  στην Ρούμελη και τον Μοριά τη Σάμο και της προετοιμασίας της στη Χίο πέρασαν στην χερσόνησο της Ερυθραίας  όπου άρχισε να διογκώνεται ο αναβρασμός. Οι τούρκοι έντρομοι θα φέρουν 7.000 τακτικό στρατό και πολλούς άτακτους τα  «ταγκαλάκια»( λέξη που ο λαός χρησιμοποιεί για τα δαιμόνια). Τη μεγάλη εβδομάδα συλλαμβάνεται και φυλακίζεται ο Επίσκοπος Κρήνης Ιγνάτιος που αργότερα πέθανε από τα βασανιστήρια, και μερικοί πρόκριτοι. Ακολουθεί αναρχία. Οι χριστιανοί διώκονται, καθώς φόνοι,  λεηλασίες, βιασμοί ήταν ο καθημερινός απολογισμός. Το ίδιο κλίμα τρομοκρατίας ίσχυε και στις άλλες μεγάλες πόλεις της Ερυθραίας. Η περίοδος αυτή έχει μείνει στην προφορική παράδοση με τις χαρακτηριστικές εκφράσεις : Στα φοβιά, στα μπαργιάκια, και "τον καιρό που περνούσαν τα "μπαργιάκια". Τον Απρίλη του 1822 η Χίος πέφτει στα χέρια των Οθωμανών και σφάζονται 50.000 Χιώτες και 25.000 γυναικόπαιδα μεταφέρονται τον Τσεσμέ για να πουληθούν αργότερα στα σκλαβοπάζαρα. Πολλοί από τους κατοίκους των απέναντι χωριών αναγκάστηκαν να μεταφέρουν τα λάφυρα από την λεηλασία της Χίου.

Όταν τη νύχτα της 6ης Ιουνίου ο Κανάρης θα ανατινάξει το τούρκικο πλοίο ανοιχτά του Τσεσμέ οι κάτοικοι της Κρήνης πανικόβλητοι εγκαταλείπουν την πόλη τους για να μεταφερθούν στις Κυκλάδες. Παρόμοια και οι κάτοικοι του Καραμπουρνού. Όσοι απομείνουν θα υποστούν την εκδικητική μανία των τούρκων.

Τα πράγματα άρχισαν σταδιακά  να ηρεμούν μετά το 1828. Πολλοί χριστιανοί της χερσονήσου θα επαναπατρίζονται ενισχύοντας τον πληθυσμό της. Στα Βουρλά για παράδειγμα θα επιστέψουν οι κάτοικοι που είχαν διωχθεί με την χορήγηση γενικής αμνηστίας (Στοιχεία από Μ. Ιντζέ : Ανατολικά της Χίου δυτικά της Σμύρνης)

Όπως μας λέει ο Χάμιλτον  που δεν δείχνει και μεγάλη ευαισθησία για τις περιπέτειες των ελλήνων-το κυνήγι των χοίρων είναι σημαντικότερο  γεγονός για αυτόν ώστε να το καταγράψει με λεπτομέρειες – :

«Λίγο μετά την επιστροφή μας, κάποιοι Έλληνες βγήκαν  σε κατάσταση μεγάλου συναγερμoύ για να δουν ποιοι  και τι ήμασταν καθώς  όταν μπήκαμε είχαμε παραλείψει να δείξουμε τα χρώματα (σημαία) μας
Πρόσφατα είχε έρθει ένα πλοίο,(και οι επιβαίνοντες) λεηλάτησαν τα γειτονικά χωριά και  άρπαξαν  την περιουσία τους και τα  ζώα τους  και φαινόταν ανήσυχοι για να μάθουν αν ήταν ενδεχόμενο να τους αντιμετωπίσουμε  με τον ίδιο τρόπο»

Δηλαδή λίγα χρόνια μετά το 28 και ακόμη οι έλληνες ζούσαν με το φόβο και ήταν έρμαια των λεηλασιών των τούρκων και όταν ήρθε το εγγλέζικο καράβι ήταν τρομοκρατημένοι μη γνωρίζοντας αν ήταν τουρκικό . Φαντάζεται κανείς τι έζησαν από τα τούρκικα καράβια και τι τρόμο τους προκαλούσε η θέα τους και μόνο.

Το χωριό ονομαζόταν Λυθρί και από τους Έλληνες και από τους Τούρκους

«το σύγχρονο χωριό ή Ritri (;) βρίσκεται στους  ΒΔ πρόποδες της Ακρόπολης.
«Οι κάτοικοι ήταν όλοι οι Έλληνες». Δηλαδή πάντα το Λυθρί κατοικούνταν από Έλληνες.  

«Ήταν ένα ήσυχο και απομονωμένο σημείο και το απαλό αεράκι, το άγριο ορεινό τοπίο γύρω μας, η πλούσια βλάστηση χωρίς ίχνος καλλιέργειας και τα λίγα  βοοειδή που έβοσκαν στους λόφους για να σηματοδοτήσουν  την ύπαρξη του ανθρώπου, ενέπνευσαν αισθήματα όχι  ασύμβατα με τον τόπο»

Ούτε ίχνος καλλιέργειας  λοιπόν,  ούτε αμπέλια, ελιές, κήποι, αιγοπρόβατα, όνοι, ημίονοι για όργωμα. ‘Ένδειξη ότι και οι Λυθριανοί είχαν μετά το 1821 εγκαταλείψει τον τόπο που είχε αγριέψει όπως ξαναέγινε  περίπου 100 χρόνια μετά,  που όταν γύρισαν από τον πρώτο διωγμό του 14  ξαναβρήκαν τις περιουσίες τους ρημαγμένες και αγριεμένο τον τόπο. Μόλις είχαν αρχίσει να ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους από την αρχή. 

Πράγματι  είχαν εγκαταλείψει το Λυθρί μετά την επανάσταση τυ 1821 : «Το γεγονός ήταν ότι είχαν  αναγκαστεί  να φύγουν πριν μερικά χρόνια και τα ζώα εκτρέφονταν ανενόχλητα στο νησί».

Η αναφορά που κάνει  σε βυζαντινό κάστρο «ενώ η κορυφή στέφεται με τα ερείπια ενός κάστρου, προφανώς βυζαντινού, τα κύρια υλικά του οποίου  έχουν προέλθει από το παρακείμενο θέατρο»,  ίσως αφορά πράγματι κάστρο πάνω από το θέατρο. 

Μπορεί όμως να αναφέρεται στα ερείπια  του παλιού ναού της Αγίας Ματρώνας πιο πέρα  αν και οι πηγές αναφέρουν ότι  καταστράφηκε αργότερα στους  σεισμούς  του 1881-3. 

                    

                                          Περιγραφή του Χάμιλτον *

*Μετάφραση μου από το αγγλικό κείμενο :

Τελικά  αγκυροβολήσαμε  στο ευρύχωρο λιμάνι των Ερυθρών  περιβαλλόμενο από ακρωτήρια  και νησιά, ανάμεσα στα οποία είχαμε τη δυνατότητα να βρούμε το δρόμο μας με τη βοήθεια ενός εξαιρετικού γραφήματος για το οποίο ήμασταν υπόχρεοι στον Πλοίαρχο Graves, που διοικούσε το «Beacon», που τότε τοπογραφούσε την ακτή  της Ιωνίας και της Καρίας. Ήταν ένα ήσυχο και απομονωμένο σημείο και το απαλό αεράκι, το άγριο ορεινό τοπίο γύρω μας, η πλούσια βλάστηση χωρίς ίχνος καλλιέργειας, και τα λίγα  βοοειδή που έβοσκαν στους λόφους για να σηματοδοτήσουν  την ύπαρξη του ανθρώπου, ενέπνευσαν αισθήματα όχι  ασύμβατα με τον τόπο.  Μετά την αγκυροβόληση  στο στενό κανάλι αποβιβαστήκαμε  σε μερικά από τα νησιά, και βρήκαμε ποικιλία από βολβώδη φυτά που αναπτύσσονται μέσα από τις ρωγμές και  τα διάκενα των βράχων.

Λίγο μετά την επιστροφή μας, κάποιοι Έλληνες βγήκαν  με  μεγάλο συναγερμό για να δουν ποιοι  και τι ήμασταν καθώς  όταν μπήκαμε είχαμε παραλείψει να δείξουμε τα λάβαρα μας . Ανέφεραν ότι  πρόσφατα είχε έρθει ένα πλοίο, λεηλάτησαν τα γειτονικά χωριά, και  άρπαξαν  την περιουσία τους και τα  ζώα τους, και φαινόταν ανήσυχοι για να μάθουν αν ήταν ενδεχόμενο να τους αντιμετωπίσουμε  με τον ίδιο τρόπο. Παραμείναμε  εδώ για μια ολόκληρη εβδομάδα,  που την περάσαμε πιο ευχάριστα εξερευνώντας  την περιοχή και τα ερείπια των αρχαίων Ερυθρών που ακόμη ονομάζονται  Ritri (εννοεί  Λυθρί) από τους Έλληνες και τους Τούρκους. Βρίσκεται σε μια  μικρή προσχωσιγενή πεδιάδα στις εκβολές του ποταμού Aλέοντα, μερικές από τις πηγές του οποίου  βρίσκονται στην ίδια την πόλη.

Η πόλη κοιτάζει προς  τη Δύση, και μπορεί να  επισημανθεί ολόκληρη η έκταση των Ελληνιστικών τειχών, από την  αρχή τους κοντά στο λιμάνι στο νότιο άκρο της πόλης, μέχρι το  βόρειο σημείο, όπου και τερματίζουν σε  ένα  ψηλό  βράχο από τραχείτη. Η πεδιάδα στην οποία στάθηκε η πόλη,  περιζώνεται από δυο  δευτερεύουσες κορυφογραμμές των ασβεστολιθικών  βουνών  που βρίσκονται στα ανατολικά. Το τείχος, που ακολουθεί  ακανόνιστα κατά μήκος αυτών των λόφων, συνδέεται με ένα ισχυρότερο τμήμα, το οποίο εκτείνεται σε όλη την πεδιάδα περίπου ένα μίλι από την ακτή, και προστατεύεται από ένα μεγαλύτερο αριθμό  πύργων από ότι το υπόλοιπο. Παντού, όμως τα τείχη  είναι καλά ενσωματωμένα στο ισόδομο σύστημα (σύστημα δόμησης τοίχων και τειχών σε συνεχείς ισοϋψείς στρώσεις ισομεγεθών ορθογώνιων πλίνθων ή λίθων), εκτός από ένα μικρό μέρος τους τα  οποία διαπερνούν  την πεδιάδα, και αποτελούνται είτε από  μπλε μάρμαρο ή κόκκινο τραχείτη, με το πρώτο να διαφοροποιείται σε ένα μέρος, όπου είναι πάνω από είκοσι μέτρα ύψος, από δύο σειρές από τραχείτη, που παρουσιάζουν ένα μοναδικό αποτέλεσμα. Τα ερείπια αρκετών πυλώνων   μερικοί από τους  οποίους είναι ασυνήθιστης κατασκευής, είναι ακόμα ορατά, και έξω από αυτά προς τα βόρεια και τα ανατολικά ανακαλύψαμε πολλά ερείπια αρχαίων τάφων διαφόρων τύπων  και σχημάτων. Οι πηγές, που κυρίως και σε περίοδο ξηρασίας μόνο αυτές,  τροφοδοτούν αποκλειστικά, τον Αλέοντα, αναβλύζουν κοντά στην ανατολική πύλη εντός των τειχών.  Φαίνεται  να είχαν αντιμετωπιστεί  με ιδιαίτερο ευλάβεια, γιατί  κοντά τους ήταν πολλά ερείπια τοίχων υδραγωγείων, επιπέδων και   θεμελίων κτιρίων με ναούς.

Μεταξύ αυτών βρήκαμε να κείτονται στην κοίτη,  τα θραύσματα μιας επιγραφής, σπασμένοι μαρμάρινοι κίονες και επιστύλια, και τρία μεγάλα ιωνικά κιονόκρανα από ερυθρό τραχείτη  και τα οποία προφανώς ανήκαν σε κάποιο αρχαίο κτίριο. Αλλά ένα από τα πιο αξιόλογα από αυτά τα λείψανα ήταν ένας τοίχος  που υποστήριζε μια πλατφόρμα, τριάντα οκτώ μέτρων μήκους  το χαμηλότερο μέρος της  οποίας αποτελείται από ένα όμορφο δείγμα της  κυκλώπειας αρχιτεκτονικής,  με τις γωνίες των διαφόρων κυβόλιθων να είναι κομμένες πολύ αιχμηρές , ενώ  πάνω ήταν υψωμένη μια υπερκατασκευή σε ισόδομο σύστημα, χτισμένη με μεγάλη συμμετρικότητα  . Το σημείο μπορεί να ήταν αυτό του ναού του Ηρακλή που αναφέρεται από τον Παυσανία, και τα ιωνικά κιονόκρανα στην κοίτη του ρέματος μπορεί να ανήκαν σε αυτό. Το τείχος της πόλης αφού διαπεράσει  την πεδιάδα  μια άλλη σειρά λόφων, και μια δεύτερη κοιλάδα, ανεβαίνει στην κορυφογραμμή που αποτελεί το βόρειο όριο της πόλης. Εδώ είναι χτισμένο πάνω στο συμπαγή βράχο, με γιγαντιαίες βαθμίδες  που είναι κομμένες για να δεχτούν με ασφάλεια το βάρος  της κάτω σειράς των  θεμελίων.  Μια άλλη πύλη, κοντά στην κορυφή του λόφου οδηγούσε  στην βαθιά κοιλάδα πέρα. Πολλοί τάφοι και σαρκοφάγοι, που είχαν προ πολλού ανοιχθεί και λεηλατηθεί  στέκονται  εκτός της βόρειας πύλης, πάνω σε πεζούλες και πλατφόρμες, δεσπόζοντας σε σημείο με υπέροχη θέα της γύρω περιοχής.  Ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό σε αυτά τα ερείπια είναι η Ακρόπολη, μια μάζα  ερυθρού τραχείτη, που έχει  βγει  στο κέντρο της πεδιάδας, και απέχει διακόσιες υάρδες (γύρω στα 180 μέτρα)  από τη θάλασσα. Παρά το γεγονός ότι είναι τέλεια ξεκομμένη , είναι ένα τμήμα του ίδιου σχηματισμού  στον οποίο  απολήγει το βόρειο άκρο του τείχους . Τα ερείπια ενός ευρύχωρου θεάτρου, που έχουν εκσκαφεί στο στερεό βράχο, είναι ακόμα ορατά στη βόρεια πλευρά της,  ενώ η κορυφή στέφεται με τα ερείπια ενός κάστρου, προφανώς βυζαντινού, τα κύρια υλικά του οποίου  έχουν προέλθει από το παρακείμενο θέατρο. Τα περισσότερα από τα καθίσματα του κοίλου έχουν φύγει, εκτός από τις γραμμές των ακτινών, επτά τον αριθμό, όπου είναι σχεδόν τέλειες, και  δείχνουν  τις βαθιά κομμένες κλίμακες μεταξύ των κερκίδων, που οδηγούσαν στις  σειρές που έχουν ανατραπεί. Ο εξωτερικός τοίχος της σκηνής στέκεται ακόμα, σχηματίζοντας μέρος  ή συνδεόταν με αυτό που χρησιμοποιήθηκε σαν εσωτερική οχύρωση γύρω από την Ακρόπολη, και μπορεί να εντοπιστεί τόσο προς τα ανατολικά όσο και τα δυτικά. Στην κορυφή του λόφου, και στον τοίχο του κάστρου, ήταν πολλά θραύσματα επιγραφών, μερικά από τα οποία φαινόταν ότι είχαν  συγκροτήσει τμήματα των δημοσίων εγγράφων, επιπόλαια καταστραμμένων  και ιδιοποιημένων  από τους βαρβάρους που είχαν ανεγείρει το κάστρο. Τα στοιχεία με τα οποία οι περισσότερες από αυτές τις επιγραφές γράφτηκαν ήταν εξαιρετικά μικρά. Μια  ήταν αξιοσημείωτη λόγω του ότι είχε κρίνα  σχεδιασμένα   πιο πλατιά από κάθε σειρά των γραμμάτων. Αυτό είναι ένα διάταγμα, που  καταγράφει τις ανταμοιβές και τις τιμητικές διακρίσεις  που απονεμήθηκαν σε ορισμένους πολίτες που είχαν διεξάγει  με επιτυχία έναν πόλεμο, και οι οποίοι θα έπρεπε να  στεφθούν δημοσίως με ένα χρυσό στέμμα. Μια άλλη  που ανασκάψαμε έξω από το τείχος ευκαιριακά, κρίνοντας από την εμφάνιση και το χαρακτήρα της πέτρας ότι  θα μπορούσε να περιέχει μια επιγραφή, αποδείχθηκε ότι είναι το επιστύλιο μιας  πόρτας, στην οποία ήταν μια αφιέρωση στην Αθηνά  ή τη Σίβυλλα Αθηναΐδα  από ένα πρόσωπο του οποίου το όνομα μοιάζει να είναι Αρταξέρξης :

Μια μέρα, ενώ ήμασταν απασχολημένοι με άλλα θέματα, μερικοί από τα ναύτες επισκέφθηκαν  τα ερείπια του θεάτρου και ανατρέποντας διάφορους ογκόλιθους  μαρμάρου, ανακάλυψαν μια επιγραφή  την  οποία, αν και είχαν άγνοια των ελληνικών γραμμάτων, αντέγραψαν τόσο καλά, ώστε όταν την έφεραν  ένα  βράδυ για την επιθεώρηση μου, ήμουν σε θέση να ξεχωρίσω κάθε λέξη σωστά, όπως αποδείχθηκε από μια  επόμενη εξέταση. Άλλες αναθηματικές επιγραφές  βρέθηκαν επίσης κοντά στην ακτή, όπου το σύγχρονο χωριό ή Ritri βρίσκεται στους  ΒΔ πρόποδες της Ακρόπολης. Ο παρεμβαλλόμενος χώρος καλύφθηκε με θραύσματα πλακιδίων και κεραμικών, καθώς και μεγάλα τμήματα ακατέργαστης κόκκινης πέτρας. Στο χωριό απέκτησα μερικά κέρματα, κυρίως των Ερυθρών με μερικά από τις Κλαζομενές, και ένα από την Μιλητόπολη της Ιωνίας, και μερικές κεραμικές λυχνίες. Ένας από τους συντρόφους μου αγόρασε μια  κεραμική πινακίδα  με μια ελληνική επιγραφή. Οι κάτοικοι ήταν όλοι οι Έλληνες.  Και σε μία από τις φάρμες τους  κοντά στα ερείπια βρήκαμε κάμποσο εξαιρετικό κρασί. Ένα άλλο μικρό ρυάκι πέφτει στη θάλασσα στα βόρεια της πόλης, κάτω από τις πεζούλες. Στις όχθες αυτού του ρυακιού  βρήκαμε ένα όμορφο μαρμάρινο βάθρο, με την επιγραφή αρ. 233, αφιερωμένη από το σύνολο της κοινότητας των Ιώνων προς τιμήν ενός  ατόμου  που είχε κερδίσει μια νίκη στους αγώνες ή των Ισθμίων ή των Ακτίων. Κοντά στις εκβολές του Αλέοντα, όπου  είναι ακόμα  κάποια ερείπια του αρχαίου λιμανιού, βρίσκονται  τα ίχνη ενός υδραγωγείου που έρχεται από τα ΝΑ και επικαλύπτεται σε διάφορες  περιοχές από ασβεστολιθικά ιζήματα. Είναι χτισμένο από χαλαρά μπάζα, και φαίνεται να «έχει  περιβληθεί με ογκόλιθους μαρμάρου.

Περίπου μισό μίλι δυτικά του αγκυροβολίου μας ήταν ένα μικρό κατάφυτο νησί, αποτελούμενο  από ασβεστολιθικά πετρώματα, πάνω στο οποίο ήταν πολλές πέρδικες : Μας είπαν ότι στο διπλανό νησί, συνέχεια προς τα δυτικά, θα πρέπει να βρούμε ακόμη περισσότερες, επί πλέον από αγριογούρουνα. Αυτό  το νησί ήταν περίπου τρία μίλια στο μήκος, και από ένα έως ενάμισι  μίλι σε πλάτος, και αποφασίσαμε πριν αφήσουμε τον κόλπο να  πάμε εκεί  για   κυνήγι .  Αποβιβαζόμενοι με το μεγαλύτερο μέρος του πληρώματος, να είναι οπλισμένο με μουσκέτα, πιστόλια, και  πολεμικούς πέλεκες  σχηματίσαμε  μια γραμμή  κατά μήκος του νησιού, όσο η  βραχώδης φύση του  θα επέτρεπε και προχωρήσαμε ρίχνοντας βολές  από το ένα άκρο στο άλλο.

Είχαμε σχεδόν φτάσει στο απώτερο άκρο και δεν είχαμε  δει τίποτα άλλο από  μερικές πέρδικες, όταν εφορμήσαμε σε κάποιο βραχώδες βάθρο που το διέσχιζαν βαθιές χαράδρες, όπου δυο βολές από μουσκέτο συνοδευόμενες από αρκετές δυνατές κραυγές, ανακοίνωσαν ότι το παιχνίδι ήταν σε κίνηση. Το σύνολο της συντροφιάς έσπευσε προς μια βαθιά ρεματιά, η οποία σύντομα περικυκλώθηκε. Και ενώ μερικοί στάθμευσαν επάνω στο χείλος του γκρεμού ή  στον απότομο γκρεμό,  και έπεφταν ομοβροντίες πάνω στον εχθρό που γρύλιζε, ένα άλλο τμήμα κατέλαβε την είσοδο  της ρεματιάς έτσι ώστε να ανακόψει την οπισθοχώρηση του. Σε λίγα λεπτά σταμάτησε το πυρ και ο ένας μετά τον άλλο οι χοίροι στην προσπάθεια τους να ξεφύγουν είχαν κατρακυλήσει στις  όχθες διάτρητοι από τους  πυροβολισμούς μας. Εμείς σπεύσαμε να συλλέξουμε τα έπαθλα μας  που αποτελούνταν από δύο μεγάλους  χοίρους, μία γουρούνα και τέσσερα γουρουνάκια, με τον θρίαμβο μας να  έχει περιοριστεί σημαντικά  από τις ύποπτες λευκές και κίτρινες τρίχες των θυμάτων μας.

Ωστόσο, τα μεταφέραμε μακριά  στο πλοίο, αλλά  δεχτήκαμε το βράδυ επίσκεψη  από τους ιδιοκτήτες τους, που είχαν δει τη διαδικασία μας από την απέναντι ακτή, και τώρα ήρθαν  να απαιτήσουν αποζημίωση για την  απώλεια τους,  την  οποία στην διευκρίνηση  τους ότι  αν και  επρόκειτο για ελεύθερα γουρούνια δεν ήταν αγριογούρουνα, ήμασταν έτοιμοι αρκετά για να τους την καταβάλουμε. Το γεγονός ήταν ότι είχαν  αναγκαστεί  να φύγουν πριν μερικά χρόνια και τα είχαν εκθρέψει  ανενόχλητα στο νησί.

13 Δεκεμβρίου -  Στη συνέχεια  είπαμε  αντίο στο Ερυθρές, και  συνεχίσαμε  τον περίπλου μας στην ακτή της Ιωνίας

English geologist William John Hamilton, fellow and later  president (1854-1866) of the Geological Society of London,  made a geological tour of the Levant with  Hugh Edwin Strickland, continuing on his own through Armenia and across Asia Minor.

During his travel in 1836 (from 6^th -13 of December) he visited ancient  Erythrai and the village Lithri  (description in vol. 2)

Τhis  journey took place  a few years after the tragic events of the massacres of 1821. What events happened  during these years ?

The news about the Greek  revolution  of 1821 in mainland Greece and in the island of  Samos and its  preparations in Chios  were spread in the peninsula of Erythrai  and people heard it  with enthusiasm. The terrified Turks led 7.000 regular troops and rebels called "Tagalakia (a word people uses for demons).

During Holy Week the Bishop of Krini (Tsesme) Ignatius who later died from the tortures was  arrested and imprisoned as well as, some representatives of Christians. What followed was anarchy. Christians were persecuted, and murders, lootings and rapes were happening daily .The same happened in other major cities of Erythrai. This period is remembered in oral tradition with characteristic expressions such as : “the fear”  and “the time when flags were passing”. In April 1822, Chios fell to the Ottomans who slaughtered 50.000  people and 25.000 Chian women were carried to Cesme for slavery bazaars.  When at night of June 6 Kanaris  blew up the Turkish ship near Tsesme its residents leaved in panic  to the  Cyclades islands. The same happened with the residents of the town Karaburnu. Those remaining would suffer the vengeful fury of the Turks

After 1828, things gradually began to settle down. Many Christians of the peninsula would  be repatriated boosting its population.  For example the  expelled residents of Vurla after  the general amnesty would  return back (M. Intzes : Eastwards of Chios westwards of Smyrna)

Soon after the  return of Hamilton and his company , some Greeks came off in great alarm to see who and what they were. They stated that a short time before, a vessel  came in, its pirates  plundered the neighbouring villages,  carrying off their property and cattle, and seaming anxious to find out whether  the English were likely to treat them in the same way.  

It means that some years after  1828 ,  the Greeks still were living in fear of  looting by Turks and when  they show  the English ship they were  terrified thinking that it was Turkish. So one can imagine what they suffered from the turkish pirates

Then  he says :

Erythrae still called Ritri by the Greeks and Turks " and “The modern village or Ritri (;) is located at NW foot of the Acropolis. "The residents were all Greeks."

These  confirm  that   Lithri  was always  inhabited by Greeks.

“It was a quiet and sequestered spots and the gentle breeze, the wild mountain scenery around us, the rich verdure without a trace of cultivation, and the few cattle grazing on the hills to mark the existence of man, inspired feelings not uncongenial  to the place"

"Without a trace of cultivation, and the few cattle grazing on the hills”  means, no  vineyards, olive plantations, gardens, goats, donkeys, mules for  plowing. His report states that Lithrians had  left (after 1821) their village and their properties were devastated  as happened again 100 years later, when they returned from the first persecution in  1914. They had just begun to start their lives from scratch.

Indeed they  had left Lithri after the revolution of  1821: " The fact was they had been turned out some years before”
The report says about  a Byzantine castle:

“while the summit is crowned with the remains of a castle, apparently Byzantine, the principal materials which have been derived from the adjacent theatre”

Maybe he  refers to a castle above the theater or to the ruins of the old church of St. Matrona  that was rebuilt a few decades later,  although sources say that it was destroyed by earthquakes of 1881-3. 
Translated by Angeliki Skouloudis 

                             Hamilton's description

At length we anchored in the capacious harbour of Erythrai  landlocked  by promontories and islands, amidst which we were enabled to find our way by the help of an excellent  chart for which we were indebted to Captain Graves, commanding the " Beacon," then surveying the coast of Ionia and Caria. It was a quiet and sequestered spots and the gentle breeze, the wild mountain scenery around us, the rich verdure without a trace of cultivation, and the few cattle grazing on the hills to mark the existence of man, inspired feelings not uncongenial  to the place. After casting anchor in the narrow channel we landed on some of the islands, and found  variety of bulbous plants growing amidst the crevices and interstices of the rocks.

Soon after our return some Greeks came off in great alarm to see who and what we were, as we had omitted to show our colours as we entered. They stated that a short time before a vessel had come in, plundered the neighbouring villages, and  carried off their property and cattle, and seemed anxious to find out whether  we were likely to treat them in the same way. We remained here a whole week, most agreeably spent in exploring the neighbourhood and ruins of the ancient Erythrae still called Ritri by the Greeks and Turks. It is situated in a small alluvial plain at the mouth of the river Aleus, some of the sources of which are in the town itself . 

The city faces the west, and the whole extent of the Hellenic walls may be distinctly traced, from their commencement near the harbour at the southern extremity of the town, to the northern point, where they terminate on a lofty rock of trachyte. The plain on which the city stood is skirted by two spurs from the limestone mountains on the east. The wall, carried irregularly along these hills, is connected by a stronger portion which stretches across the plain about a mile from the shore, and is defended by a greater  number of towers than the rest. Everywhere, however, the walls are well built in the isodomous style, except a small part, of that which traverses the plain, and they consist either of blue marble or red trachyte, the former being diversified in one place, where it is upwards of twenty feet high, by two courses of trachyte, producing a singular effect. The remains of several gate-ways, some of which are of unusual construction, are still visible, and outside those to the north and east we  discovered many remains of ancient tombs of various styles and forms. The springs which mainly, and in dry weather solely, feed the Aleus, rise near the eastern gate within the walls. They appear to have been looked upon with peculiar veneration, for near them were many remains of aqueducts walls , terraces, and foundations of buildings with temples.

Amongst them we found the fragments of an inscription, broken marble columns and architraves, and three large Ionic capitals of red trachyte lying in the watercourse, and which had evidently belonged to some ancient building. But one of the most remarkable of these remains was a wall supporting a terrace, thirty-eight feet in length, the lower part of which consisted of a beautiful specimen of Cyclopian architecture, the angles of the different blocks being cut very sharp, while upon it was raised a superstructure in the isodomous style, built with great regularity.. It is represented in the accompanying woodcut : the site may have been that of the temple of Hercules mentioned by Pausanias,  and the Ionic capitals in the bed of the stream may have belonged to it. After crossing the plain, another range of hills, and a second valley, the city wall ascends the ridge which forms the northern limit of the town. Here it is built upon the solid rock, gigantic steps being cut to receive securely the lower course of the foundations ; another gateway near the summit of the hill led into the deep valley beyond. Many tombs and sarcophagi, all of which had been long since opened and rifled, stand outside this northern gate, upon

terraces and platforms, commanding a magnificent view of the surrounding country. A remarkable feature in these ruins is the Acropolis, a mass of red trachyte, which has been erupted in the centre of the plain, and is within two hundred yards of the seashore. Although perfectly detached, it is a portion of the same formation as that on which the northern extremity of the wall terminates. The remains of a capacious theatre are still visible on its north side, excavated in the solid rock, while the summit is crowned with the remains of a castle, apparently Byzantine, the principal materials which have been derived from the adjacent theatre. Most of the seats of the cavea are gone, except in the lines of the radii, seven in number ,  where they are nearly perfect, and show the deep-cut staircases between the cunei, which led to the tipper rows. The outer wall of the scena is still standing, forming part of, or connected with that which served as an inner fortification round the Acropolis, and can be traced both to the east and west. On the summit of the hill, and in the wall of the castle, were many fragments of inscriptions, some of which appeared  to have formed portions of public documents, wantonly destroyed and appropriated by the barbarians who had erected the castle. The character in which most of these inscriptions were written was extremely small * One was remarkable for having lilies drawn wider each row of' letters. This is a decree, recording the rewards and honours bestowed upon certain. citizens who had successfully conducted a war, and who were to be publicly crowned with a golden crown.  Another, which we dug out of the wall on a chance, judging from the appearance and character of the stone that it might contain an inscription, proved to be the architrave of a door, on which was a dedication to Minerva or the sibyl Athenais, by a person whose name appears to be Artaxerxes.:

One day, while we were otherwise engaged, some of the sailors visited the ruins of the theatre, and, in turning over various blocks of marble, they discovered an inscription § which, although ignorant of the Greek letters, they copied so well, that when  they brought it off  in the evening for my inspection, I was able to make out every word correctly, as was proved by a subsequent examination. Other inscriptions,  also dedicatory, were found near the sea-shore, where the modern village or Ritri is situated at the N.W. foot of the Acropolis. The intervening space was covered with fragments of tiles and pottery, and large blocks of coarse red stone. In the village I obtained a few coins, chiefly of Erythrae„ with a few of Clazomenae, and one of Miletopolis of Ionia, and a few terra-cotta. lamps ; one of my companions procured a terra-cotta tablet, with a Greek inscription.  The inhabitants were all Greeks; and at one of their farms near the ruins we obtained some excellent wine. Another small stream falls into the sea to the north of the town, below the terraces. On the banks of this stream we found a handsome marble pedestal, with the inscription. No. 233, dedicated by the whole community of the Ionians in honour or an individual who had gained a victory in the Actian or Isthmian games. Near the mouth of the Aleus, where are still some remains of the ancient port, are traces of an aqueduct coming from the S.E., and incrusted in places with a calcareous sediment. It is built of loose rubble, and appears to 'have been cased with marble blocks .

About half a mile to the west of our anchorage was a small wooded island, consisting of limestone rock, on which were many partridges: we were told that on the adjacent island, further to the west, we  should find still more, besides wild boars  this island was about three miles in length, and from one to one and a half in width, and we determined before leaving the bay to have a  chasse . Landing, therefore, the greater part of the crew, armed with muskets, pistols, and tomahawks , we formed a line across the island as well as its rocky nature would admit, and proceeded to beat it from one extremity to the other. We had nearly reached, the further end, and had seen nothing but a few partridges, when we came upon some rocky ground intersected by deep ravines, where a couple of musket-shots, accompanied by several loud shouts, announced that the game was afoot. The whole party hastened towards a deep glen, which was soon surrounded; and while some stationed upon the brink or the precipice poured volley after volley upon the grunting enemy, another party took possession of the mouth of the glen so as to intercept their retreat. In a few minutes the firing ceased, pig after pig  in endeavouring to escape had rolled down the banks, perforated by our shot. We hastened to collect our prizes, which consisted of two full-grown boars, one sow, and four young grunters; our triumph being considerab1y diminished by the suspicious white and yellow bristles of our victims. However,  we carried them off to the ship, but were visited in the evening by their owners, who had witnessed our proceedings from the opposite shore, and now came to demand compensation

for their loss, which, on their showing that although wild pigs they were not wild boars, we were ready enough to give them. The fact was they had been turned out some years before, and had bred unmolested on the  island.

December 13.—At 'length we bade adieu to Erythrae, and proceeded on our cruise down the coast of Ionia. 

H επανάσταση του 1821 και η χερσόνησος της Ερυθραίας. Τhe revolution of 1821 and the peninsula of Erythrea

Οι ειδήσεις για την επανάσταση του 1821 στην Ρούμελη και τον Μοριά τη Σάμο και της προετοιμασίας της στη Χίο πέρασαν στην χερσόνησο της Ερυθραίας όπου άρχισε να διογκώνεται ο αναβρασμός. Οι τούρκοι έντρομοι θα φέρουν 7.000 τακτικό στρατό και πολλούς άτακτους τα «ταγκαλάκια»( λέξη που ο λαός χρησιμοποιεί για τα δαιμόνια). Τη μεγάλη εβδομάδα συλλαμβάνεται και φυλακίζεται ο Επίσκοπος Κρήνης Ιγνάτιος που αργότερα πέθανε από τα βασανιστήρια, και μερικοί πρόκριτοι. Ακολουθεί αναρχία. Οι χριστιανοί διώκονται, καθώς φόνοι, λεηλασίες, βιασμοί ήταν ο καθημερινός απολογισμός. Το ίδιο κλίμα τρομοκρατίας ίσχυε και στις άλλες μεγάλες πόλεις της Ερυθραίας. Η περίοδος αυτή έχει μείνει στην προφορική παράδοση με τις χαρακτηριστικές εκφράσεις : στα φοβιά, στα μπαργιάκια, και "τον καιρό που περνούσαν τα "μπαργιάκια". Τον Απρίλη του 1822 η Χίος πέφτει στα χέρια των Οθωμανών και σφάζονται 50.000 Χιώτες και 25.000 γυναικόπαιδα μεταφέρονται τον Τσεσμέ για να πουληθούν αργότερα στα σκλαβοπάζαρα. Όταν τη νύχτα της 6ης Ιουνίου ο Κανάρης θα ανατινάξει το τούρκικο πλοίο ανοιχτά του Τσεσμέ οι κάτοικοι της Κρήνης πανικόβλητοι εγκαταλείπουν την πόλη τους για να μεταφερθούν στις Κυκλάδες. Παρόμοια και οι κάτοικοι του Καραμπουρνού. Όσοι απομείνουν θα υποστούν την εκδικητική μανία των τούρκων. Ο Γκιούλμπαξες απετέλεσε κέντρο επαναστατικών ζυμώσεων και δυο οπλαρχηγοί ο Τάγκιλης και ο Βλάχος ξεσήκωσαν τον ντόπιο χριστιανικό πληθυσμό.Η άφιξη των ατάκτων –τα μπαργιάκια- τους ανάγκασε να καταφύγουν τη Σάμο με την πλειοψηφία των κατοίκων.
Δεν ήταν λίγοι οι χριστιανοί της Ερυθραίας που είχαν μια ενεργότερη συμμετοχή στην επανάσταση καθώς υπηρέτησαν σε επαναστατικά σώματα, άτακτα και τακτικά κατά την διάρκεια επιχειρήσεων σε διάφορα σημεία του ελλαδικού χώρου.
Στοιχεία από Μ. Ιντζέ : Ανατολικά της Χίου δυτικά της Σμύρνης

The news about the Greek  revolution  of 1821 in mainland Greece and in the island of  Samos and its  preparations in Chios  were spread in the peninsula of Erythrai  and people heard it  with enthusiasm. The terrified Turks led 7.000 regular troops and rebels called "Tagalakia (a word people uses for demons).

During Holy Week the Bishop of Krini (Tsesme) Ignatius who later died from the tortures was  arrested and imprisoned as well as, some representatives of Christians. What followed was anarchy. Christians were persecuted, and murders, lootings and rapes were happening daily .The same happened in other major cities of Erythrai. This period is remembered in oral tradition with characteristic expressions such as : “the fear”  and “the time when flags were passing”. In April 1822, Chios fell to the Ottomans who slaughtered 50.000  people and 25.000 Chian women were carried to Cesme for slavery bazaars.  When at night of June 6 Kanaris  blew up the Turkish ship near Tsesme its residents leaved in panic  to the  Cyclades islands. The same happened with the residents of the town Karaburnu. Those remaining would suffer the vengeful fury of the Turks

A revolutionary center was Gkioulbahtses where two rebel chieftains Tagilis and Vlachos roused the local Christian population. The arrival of the rebels-bargiakia(flags)-forced them to flee Samos with the majority of town’s residents.
Many Christians of Erythrai peninsula had an active participation in the Greek revolution and served in the revolutionary forces, regular and irregular during operations in various parts of Greece.
Data from  M.Intzes :  Eastwards of Chios westwards of Smyrna

Οι τούρκοι θα φέρουν 7.000 τακτικό στρατό και πολλούς άτακτους τα «ταγκαλάκια»
Turks led 7.0,00 regular troops and rebels called "Tagalakia"

Τη μεγάλη εβδομάδα συλλαμβάνεται και φυλακίζεται ο Επίσκοπος Κρήνης Ιγνάτιος που αργότερα πέθανε από τα βασανιστήρια.
During Holy Week was arrested and imprisoned the Bishop of Krini(Tsesme)Ignatius who later died from the tortures

Οι χριστιανοί διώκονται και φόνοι, λεηλασίες, βιασμοί ήταν ο καθημερινός απολογισμός.
Christians were persecuted, and murder, looting, rape was the daily record

Η περίοδος αυτή έχει μείνει στην προφορική παράδοση σαν "τον καιρό που περνούσαν τα  "μπαργιάκια" δηλαδή τα μπαϊράκια.
This period is left to oral tradition as the time when flags were passing.

Τον Απρίλη του 1822 η Χίος πέφτει στα χέρια των Οθωμανών και σφάζονται 50.000 Χιώτες
In April 1822, Chios fell to the Ottomans'hands who slaughtered 50,000 people

Tη νύχτα της 6ης Ιουνίου ο Κανάρης θα ανατινάξει το τούρκικο πλοίο ανοιχτά του Τσεσμέ. At night of June 6 Kanaris blew up the Turkish ship near Tsesme

Κάτοικοι της χερσονήσου της Ερυθραίας για να γλυτώσουν καταφεύγουν στα νησιά.
Residents of the peninsula of Erythrai in order to escape take refuge in the islands